Posts Tagged ‘σχολή της Φραγκφούρτης’

Ρωμαντισμός εναντίον καπιταλισμού

20 Μαΐου, 2016

Moonlit-Night-8Όλο το τελευταίο διάστημα, από την 23η Απριλίου του 2010, όπου ο Γιώργος Παπανδρέου ανακοίνωνε την ένταξή μας στην νεροσυρμή χωρίς επιστροφή που αποδείχθηκε πως ήταν το πρώτο «Μνημόνιο κατανόησης»(MoU), έχουν μειωθεί οι περισσότερο «οικουμενικού» χαρακτήρα αναζητήσεις και συζητήσεις από τον δημόσιο λόγο, τουλάχιστον στο μέτρο που δεν εντάσσονται σε μια άμεσης χρησιμότητας πρακτική.

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αφορούν την ιστορία των factory-workersιδεών και μάλιστα των ρηξικέλευθων ιδεών ανακινεί παραταύτα η πρόσφατη μετάφραση του δοκιμίου των Michael Lowy και Robert Sayre (Εκδ. Έρασμος, 09/2015, μτφ. Ρ. Πεσσάχ) «Ρομαντισμός εναντίον καπιταλισμού» με προλόγιση του καθ. Στ. Ροζάνη.
Αυτό το ζήτημα έχει να κάνει με την φύση όπως και την σύμφυση των κοινωνικοοικονομικών ρευμάτων του καπιταλισμού, του αντικαπιταλισμού/σοσιαλισμού, καθώς και του Διαφωτισμού και του Ρωμαντισμού.  Χαρακτηριστική πτυχή αυτού του ζητήματος είναι οι ολοκληρωτικές ιδεολογίες που εμφανίστηκαν κατά τον Μεσοπόλεμο και ειδικά ο ναζισμός.

(more…)

Περί Ζοζέ Σαμαράγκου τύχης ή αρετής

25 Ιουνίου, 2010

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να πούμε είναι «κοίμου εν ειρήνη», καθώς πρόκειται περί αποθανόντος, που δεδικαίωται κατά τα έργα αυτού, χωρίς, βέβαια, να αποκλείεται και η ιδέα που εκφράζουν οι Άγιος Γρηγόριος Θεολόγος σε ομιλία του απολογητική περί την «εις Πόντον φυγήν» και ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης περί αποκαταστάσεως των πάντων.

Όμως, αυτά δεν δικαιολογούν να έχουμε αυταπάτες για το τι κομίζει ένα πρόσωπο. Τι νέο κομίζει, τι πρωτοφανές, τι, έστω, σοφό ξαναειπωμένο με το έργο του, ιδιαίτερα όταν έχει μία αρκετά «σκεπτικιστική-αντιδογματική» στράτευση στο στρατόπεδο της φιλοσοφίας της προόδου, άρα την Αλήθεια, έστω ως οικοδόμημα πάνω σε ρόδες(=ιδεαλιστική-εγελιανή διαλεκτική), μάλλον την αναζητά και δεν την έχει βρει.

Ο λόγος, λοιπόν, για τον  Ισπανό Πορτογάλο συγγραφέα Ζοζέ Σαμαράγκου που απεδήμησε πολύ πρόσφατα σε ηλικία περί τα 88 έτη. Θα μπορούσαμε , βέβαια, να κάνουμε πάρα πολύ σκληρή, δίκαιη κριτική σε κάποια από αυτά που αναφέρει -και κάποιοι δικοί μας χάσκακες χάσκουν- ως διδάγματα σπουδαία στο μυθιστόρημά του «Κατά Ιησούν Ευαγγέλιον». Π.χ. ότι πολλά από αυτά που λέει δεν είναι παρά μία ελεύθερη απόδοση του αυγουστίνειου praedestinatio  που ως Πορτογάλος ασφαλώς διδάχθηκε πολύ καλά, δηλαδή του απολύτου προορισμού. Η ιδέα δε για την ύπαρξη ενός κακού δημιουργού-θεού είναι κραυγαλέος γνωστικισμός πρωτοχριστιανικού τύπου· επιβίωσε και στον ρωσικό αθεϊσμό του 19ου αι., σχεδόν αυτούσια*.

(more…)

Η ψυχρή λογικότητα του αστικού κοινωνικοφιλοσοφικού συστήματος, η ταπεινή τρυφερότητα των Αγίων…(1)

29 Μαΐου, 2010

Όπως μας λέει ένας από τους κατά ευρεία παραδοχή μεγαλύτερους κοινωνιολόγους της εποχής μας, ο Goran Therborn, «Ο φασισμός είναι η αλήθεια ολόκληρης της προσπάθειας του αστικού Διαφωτισμού από την εποχή του Βάκωνα να απελευθερώσει τον άνθρωπο από τα δεσμά της προκατάληψης»*.  Και είναι ο φασισμός, διότι ο φασισμός ακριβώς εκφράζει την «αποθέωση» του αστικού ορθολογισμού και αστικού Λόγου, μέσα από την διαλεκτική των ιδεών του, που τον οδηγούν (αναπόφευκτα) στον «Μύθο» , όπως θα έλεγαν οι Αντόρνο/Χορκχάιμερ της σχολής της Φραγκφούρτης, που είναι, σίγουρα, από τα αξιολογότερα ρεύματα της ευρωπαϊκής ιντελλιγκέντσια.  Βεβαίως, μέσα στην ελλαδική κοινωνία, παρά το ότι μπήκε στην Ε.Ε.** ως «Η χώρα της Φιλοκαλίας»(η Γαλλία, μαζί και ο όψιμος Καμύ, διδάχθηκε πάρα πολλά από την Ορθόδοξη ρωσσική διασπορά, θυμηθείτε…), όπως έλεγε τότε η «Le monde», υπάρχουν κάποιοι διανοητές που θεωρούν, ότι ακόμη και σήμερα, παρά και όλα τα άκρως και πρωτοφανώς αιματοβαμμένα διδάγματα του  20ου αι., του«άθρησκου αιώνα μας» (Νικολάι Μπερντιάεφ, 1918), και παρά, τέλος, το ότι απέχουμε 5 αιώνες από τον Τορκεμάδα και την Ισπανία της «Ιεράς Εξέτασης», που ήταν ο «φόβος και ο τρόμος των αιρετικών»,  θεωρούν, λοιπόν, ότι πρέπει να επιστρέψουμε στον (αφηρημένο) Αστικό Διαφωτισμό, για να διορθωθούν , ω χαρά, όλα μας τα προβλήματα. Μάλιστα, όχι μόνο στην νοησιαρχία του Μεσαίωνα με κοσμική μορφή, δηλαδή την αποθέωση της διάνοιας, και της συλλογιστικής μεθόδου(«=ορθολογισμός), αλλά επίσης και στην «αστική ωφελιμιστική ηθική«.

J.S. Mill, πατέρας του σύγχρονου ωφελιμισμού

Τώρα, βέβαια, είναι ένα βασικό ερώτημα, πώς μπορείς να επιστρέψεις σε κάτι που έχει εξαπλωθεί ήδη από οργανικούς κ.α. διανοούμενους σαν την πανούκλα από μολυσμένους αρουραίους…; Πώς μπορείς να επιστρέψεις και να εμπεδώσεις κάτι που ήδη είναι, κατά την θαυμάσια ορολογία του Μάη του ’68 και συναφών κινημάτων, κυρίαρχη ιδεολογία και που προωθείται, λυσσωδώς σαν μια ακόμη επανάσταση «δαιμονισμένων», από τους «ιδεολογικούς μηχανισμούς του Κράτους» και τα ΜΜΕ;…… Λοιπόν;

(more…)