Posts Tagged ‘Οικονομική κρίση’

«Η Ελλάδα μετά την κρίση;»

1 Ιουλίου, 2009

Από ό,τι μαθαίνουμε, σήμερα παρουσιάστηκε το βιβλίο του αγαπητού μας κου Αλογοσκούφη και πρώην Υπ. Εθν. Οικονομίας και Οικονομικών και τέως -αλιευθέντος υπό του κου Μάνου ως Υπ. Οικ.- καθηγητού στο L.S.E..

Όπως εύκολα μπορεί να διακριβωθή, π.χ. από εδώ, ο κος καθηγητής μας παραμένει δυστυχώς σε ενα φαντασιακό κόσμο όπου, για να προοδεύση η οικονομία, πρέπει να συνεχίσουμε τις «μεταρρυθμίσεις», να «αναζωογονήσουμε τον γύρο της Ντόχα» , του ελεύθερου εμπορίου, να φύγουμε τον κίνδυνο του προστατευτισμού κτο.

Δύστηνος τύχη, ότι όλα αυτά έρχονται άνευ της ελάχιστης επιφύλαξης -τουλάχιστον …όσες διατυπώθηκαν επίσημα από το ΠΑΣΟΚ του ’81 για το ΝΑΤΟ… Ο Γύρος της Ντόχα, για όσους γνωρίζουν,-και κάποιοι τα διδαχθήκαμε και στο πανεπιστήμιο- είναι στο πνεύμα ακριβώς άλλων παλαιότερων γύρων(Ουρουγουάκης κτο) και σκοπεί στην απάλειψη κάθε περιοριστικού χαρακτήρα μέτρων, τέτοια είναι, ιδιαίτερα σήμερα, οι εθνικές επιδοτήσεις που οι ΗΠΑ, π.χ., αρνούνται να απαλείψουν, οι δασμοί(tariffs) και ένα ευρύ φάσμα ακόμη τέτοιων μέτρων. Έτσι, η θεωρία λέει, ότι αυτά θα αποβούν επ’ωφελεία όλων των χωρών.

Ο Joseph Stiglitz υπήρξε και υπάρχει για πολλά έτη σύμβουλος προέδρων και ηγετών των ΗΠΑ και εκτός, του Bill Clinton(βλ. και σταδιακή μείωση της ανεργίας από το 1993 έως το 2001), του πατρός Miguel D’Escoto του FSLN κ.α. πολλών. Επίσης, επί πολλά έτη ήταν στην Παγκόσμια τράπεζα εκ των «leading economists» και συνέτασσε μελέτες για μία πληθώρα θεμάτων, με έμφασι και στα θέματα των χωρών του τρίτου κόσμου. Ο Στίγκλιτζ, λοιπόν, έγραψε μία σειρά δύο βιβλίων, «Globalization and its discontents» και «Making globalization work: The next steps to global justice»(μη-μεταφρασμένο μέχρι τούδε), προκειμένου να προωθήση τουλάχιστον μία βαθιά μεταρρύθμιση των παγκόσμιων αυτών θεσμών, καθώς έβλεπε, ότι όλες αυτές οι δεσμεύσεις που επέβαλαν οι …εξωθεσμικοί θεσμοί αυτοί, παρήγαγαν ασφυξία στις φτωχές χώρες, όσες τουλάχιστον δεν γλύτωσαν απο την μέγγενη, όπως η Αργεντινή που «ξεφορτώθηκε το ΔΝΤ», βάσει της σχετικής επίσημης έκφρασης, τη βοηθεία της κυβέρνησης Τσάβεζ.

Και για να μην μακρηγορούμε για πράγματα μικρής, ίσως, βαρύτητας και όχι άμεσης σχέσης με το θέμα μας, ας οργανώσουμε τις παρατηρήσεις μας σχολιάζοντας, στην ανάρτησί μας τούτη, μία συγκεκριμένη τοποθέτησι του υπουργούντος κου Υπουργού μας, που άνευ ετέρου, αφού διατυπώθηκε μόλις προ τινών ημερών, πρέπει να εκφράση και το πνεύμα των γραφομένων του.

«Σχετικά παρατήρησε ότι η βιωσιμότητα του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους θα εξαρτηθεί από δύο βασικούς παράγοντες:

-Ο πρώτος παράγων είναι η έκταση στην οποία μπορεί να παραμείνει συμβατό με επαρκή κίνητρα για να υποβοηθηθεί η περαιτέρω αύξηση της απασχόλησης και η μείωση της ανεργίας. Αυτό είναι βασικό, εν όψει του διεθνούς ανταγωνισμού από άλλες αναπτυγμένες οικονομίες καθώς και από αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες.

Alogo2

-Ο δεύτερος βασικός παράγων είναι η έκταση στην οποία τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης μπορούν να γίνουν βιώσιμα, εν όψει της γήρανσης του πληθυσμού.»

1)Συνοπτικά: το κοινωνικό κράτος είναι απαραίτητη προϋπόθεση, ώστε να μπορή μία κρατική οικονομία να ανταγωνιστή τις άλλες. Έίναι χαρακτηριστικό, ότι και οι πιο, ακόμη, ακραιφνείς, όπως οι «ιησουίτες της επιχειρηματικής πίστης», ήτοι οι του Harvard Business School κατά τον καθηγητή του Harvard Galbraith, και συγκεκριμένα ο γνωστός καθηγητής M. Porter, που εισήγαγε εν πολλοίς τον όρο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και έννοιες όπως ανταγωνιστικότητα κτλ., θεωρούν, ότι επιτέλους έγινε καταπληπτό τι; Ότι το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και πιο ειδικά το «ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των εθνών» ΔΕΝ είναι μόνο οι τιμές. Υπάρχουν πάρα πολλά άλλα. Ο Philip Kotler, θεωρητικός του marketing, έχει γράψη και αυτός βιβλίο, «Marketing of nations», όπου υποστηρίζει, ότι μπορούμε και είναι καλό να χρησιμοποιούμε τεχνικές μάρκετινγκ και για την «εθνική βιομηχανία». Οι τεχνικές μάρκετινγκ περιλαμβάνουν βέβαια ανάλυση SWOT, όπου κρίνουμε τις δυνάμεις-αδυναμίες-ευκαιρίες-απειλές, και ως ανταγωνιστικά πλεονέκτηματα λειτουργούν πολλά και διαφορετικά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, είτε είναι αντικειμενικά είτε υποκειμενικά-ψυχολογικά.

Συγκεκριμένα, οι υποδομές είναι πάντοτε όχι μόνο ένα κίνητρο, αλλά ένα απαραίτητο κίνητρο. Ας σκεφτούμε απλώς μία χώρα χωρίς δημόσιο τηλεφωνικό δίκτυο, χωρίς λιμένες, οδικό δίκτυο, ή όπου όλα αυτά είναι υπερτιμολογημένα ή αφημένα στην αναρχία της αγοράς. Οι επενδύσεις απωθούνται, είναι πρόδηλο. Πάντως, η θεωρία των κινήτρων δεν επιτάσσει, ότι πρέπει να μειώνουμε τους μισθούς ως κόστη που δεν είναι, ότι πρέπει να καταστήσουμε χαμηλά τα δικαίωματα της εργατικής τάξης, κτλ. Η  συγγραφέας, πρώην καθηγήτρια και Πρύτανις Μ. Δελιβάνη έλεγε χαρακτηριστικά, ότι έτσι συγχέουμε την Οριακή Ρόπη προς Αποταμίευση(MPS), που είναι αυτό που συμβαίνει, με την Οριακή Ροπή προς Επένδυση(Marginal Propensity to Invest-MPI) και ότι η MPI αυξαίνει, όταν μειώνονται τα κέρδη. Το πρόβλημα είναι, λοιπόν, όταν η πολιτική θεωρία γίνεται δέουσα πολιτική για την κοινωνία.

Θα ήταν πιο έντιμο να πη κάποιος, ότι προωθεί τα συμφέροντα(όχι τα δίκαια) μίας τάξης που συμπαθεί ή έχει επιλέξη να εκπροσωπή ή όπου απευθύνεται ως πολιτικός ή ως συγγραφέας. Η δικαιοσύνη, η δεοντολογία είναι άλλες έννοιες, ‘οντολογικές’ και δεν πρέπει να συγχέωνται με τις εν λόγω μικροπρέπειες.

2) Αυτή η σκέψη μοιάζει υπερβολικά με κάτι που έλεγε ένας άλλος φορέας της «επιχειρηματικής πίστης», ο ευπαίδευτος Peter Drucker, κ των ουκ άνευ θεωρούμενος για τους ασχολούμενους με την οργάνωση και διοίκηση/διοικητική. Ο ίδιος, λοιπόν, που έχει γράψη ένα βιβλίο για την entrepreneurial society, ισχυριζόταν, ότι, εάν δεν προχωρήσουμε σε αυτήν την κοινωνία, που θα αυξήση θεαματικά την τεχνική και άρα την ατομική παραγωγικότητα, λόγω της γήρανσης κτλ., θα υπακούσουμε γενικώς σε εκείνο τον άτυπο ιστορικό κανόνα, ότι κάθε 100 χρόνια περνάμε από την προστασία της κοινωνίας από το σύστημα στην τέλεια επιχειρηματική ελευθερία που απευθύνεται βασικά στην απληστία και αθλιότητα των μεγαλοαστικών στρωμάτων της κοινωνίας(1776-1876:»ελευθερία», 1876-1976:»ασφάλεια» κοινωνική,1976:άνοδος νεοφιλελευθερισμού κτλ.) . Και εκείνος επίσης βλέπει το ασφαλιστικό ως χωλαίνον από αυτό το πρόβλημα, πρόβλημα που ο Rifkin εντοπίζει συνολικά ως ευρωενωσιακό και που προσβλέπει στην …μετανάστευσι, για να λυθή, αν και αυτή, λέει, λειτουργεί εξισωτικά προς τα κάτω για τις εργατικές τάξεις.

Αυτά τα λέμε, για να πούμε, ότι δεν είναι μία  πρωτοφανής «σκέψη του αέρα», αλλά έχει ένα προηγούμενο και άρα ένα ιδεολογικό βάθρο ορισμένο. Είναι σαφές, όμως, ότι οι οικονομίες των χωρών λειτουργούν ακριβώς ώστε να παρέχουν λύσεις στις πραγματικές (και όχι τεχνητές) ανάγκες των ανθρώπων. Τα ασφαλιστικά συστήματα ανταποκρίνονται ακριβώς σε αυτήν την δεοντολογία. Είναι δε σαφές, ότι εκτός της δια της βελτίωσης της τεχνικής, αύξησης της παραγωγικότητας, μπορούν άπειρα άλλα να γίνουν, προκειμένου να λυθούν τα ζητήματα αυτά. Το ασφαλιστικό πρόβλημα και οι τρόποι της απώλειας των χρημάτων των ασφαλιστικών ταμείων μας λένε πολλά για αυτά. Χρειάζεται να πούμε καν, ότι οι διοικήσεις των ασφ. ταμείων είναι αναξιόπιστες, ως μη-αιρετές; Χρειάζεται να πούμε, ότι πρέπει να απαγορευτή το «τζογάρισμα» των χρημάτων των ασφαλιστικών ταμείων σε βραχύβιες επενδύσεις στο/-α χρηματιστήριο/-α; Είναι προφανή και «τετριμμένα» όλα αυτά. Χρειάζεται να γίνη λόγος για την «διασπάθιση του δημοσίου χρήματος» και την κατασπατάληση σε περιοχές ανούσιες όλως; Το βέβαιον είναι, ότι πρέπει να λυθούν όλα αυτά από ανθρώπους ικανούς, δημόκλητους όντως και όχι δια ρουσφετολογημάτων ενδεών, πριν αποφασισθούν τέτοιους είδους ηθικά εγκλήματα, έστω με ένα μικρό άμεσο χρηματικό αντίκρισμα, όπως και το πρόσφατο της εκχώρησης κυριαρχίας του σώματος του «λαού» στην ΕΥΑΘ.

Και εδώ κανείς οφείλει να θυμηθή την εύλογη διαπίστωσι του Stiglitz, ότι στην πραγματικότητα ο ίδιος και ο Friedman(νεοφιλελεύθεροι γενικώς), διαφωνούν, διότι βλέπουν την πραγματικότητα μέσα από διαφορετικές αφετηριακές αρχές. Παραδείγματος χάριν, ο ένας μέσα από την παραπληνητικά ονομασθείσα «οικονομική ελευθερία», ενώ κάποιος άλλος μέσα από την αυτονόητη και δίκαιη πρόσβασι στα «αγαθά του Θεού» για όλους τους ανθρώπους και πολύ περισσότερο τους εργαζομένους και όχι …επενδύοντες και ιδιοκτήτες, μετόχους κτο με αυτά ή μέσα από το απλό πρόταγμα για ισότητα, δικαιοσύνη, κτλ.

Αυτές οι παρατηρήσεις είναι ειπωμένες ξανά σίγουρα κατά το γενικό πνεύμα. Βεβαίως, μπορούν να στηριχθούν -και το έχουμε και προσωπικά ξαναπράξη-, με πληθώρα στοιχείων, παραδειγμάτων χωρών κτλ. Όμως, η αλήθεια πρέπει να ακούγεται μέσα εις και από τον ορυμαγδό της προπαγάνδας αδιαλλείπτως και θεμελιούμενη οσημέραι και ισχυρότερα. Δεν υπάρχουν πολλές επιλογές. Ας ελπίσουμε, ότι θα έχουμε και εμείς την ευκαιρία να το πράξουμε  κάποτε, στο εγγύς ή όχι τόσο μέλλον, αυτό και με έντυπη έκδοσι, ώστε να μιλήση στο σχετικό κοινό κατά το δυνατό η αντιπαραβολή της τεκμηρίωσης, θεωρητικής, ηθικής, εμπειρικής. Οψόμεθα, λοιπόν… (Βεβαίως, υπάρχει ήδη μία θαυμάσια «βιβλιογραφία» και συγγραματογραφία.)

Υ.Γ. Για την νεώτερη εκδοχή του κειμένου, εδώ. 🙂

Oικονομικίστικου τύπου σχολίου συνέχεια

31 Μαρτίου, 2009

Κάτι που δεν εξηγήσαμε στο προηγούμενο, και ταχέως συνταχθέν άρθρο: Καθ’όλη την διάρκεια της μεταπολεμικής σχετικής διαταξικής συναίνεσης(1945-197*) , που έφτασε μέχρι την συνδιαχείρισι των επιχειρήσεων υπό των εργαζομένων στην Γερμανία και την ντεγκωλιστική συμμετοχή των εργαζομένων στα κέρδη στην Γαλλία, είχαμε μία πολιτική που βασίστηκε, ιδιαίτερα την δεκαετία του 1960, σε ορισμένα εργαλεία θεωρητικά. Χαρακτηριστικά είναι:

α)οι εξισώσεις του προτύπου IS-LM

β)η «καμπύλη Phillips», που μας ενδιαφέρει εν προκειμένω

Δεν πρέπει να μας εκπλήσση και «μπερδεύει» η ονοματολογία αυτή. Αρκεί να πούμε, ότι ο οικονομολόγος A.W. Phillips είχε κάνη το 1958 μία ανάλυση παλινδρόμησης των δεδομένων της αύξησης των τιμών, δηλ. πληθωρισμού, και ανεργίας, κατά τα έτη 1861-1957 στην Μ.Βρεττανία. Έτσι, έδειξε μία γραμμική σχέση μεταξύ των δύο.

Alban W. Phillips: αθέλητα αυτουργός της αντικεϋνσιανής δυσφήμησης των νεοφιλελευθέρων

Alban W. Phillips: αθέλητα αυτουργός της αντικεϋνσιανής δυσφήμησης των νεοφιλελευθέρων

Τι συνέβη το 1973

Τότε, λοιπόν, είχαμε το φαινόμενο του στασιμοπληθωρισμού. Αυτό ήταν ένα σταθερό, κατόπιν, φαινόμενο και έλκος των νεοφιλελεύθερων οικονομικών. Δεν ήταν, λοιπόν, αποκλειστικότητα που αναφερόταν υποθετικά σε κάποια «κεϋνσιανή» πολιτική.

Όμως, αυτό που συνέβη ήταν, ότι η καμπύλη Phillips, που ανήκε σε ένα από τους πολυάριθμους «προφήτες» του John Maynard Keynes, στους οποίους λόγω και του πρωτοφανούς δυσνόητου της όντως επαναστατικής «Γενικής Θεωρίας» του του 1936 βασίστηκε ιδιαίτερα ο ίδιος, έγινε παρωχημένη, ήταν, ας πούμε, ένας… «παράταιρος ήχος τυμπάνου»  πια…!

Έτσι, κάποιοι άδραξαν την ευκαιρία να πουν, ότι ο «κεϋνσιανισμός» πέθανε…! Διότι ο συνδυασμός ανεργίας και πληθωρισμού(=στασιμοπληθωρισμός) την ίδια χρονική στιγμή δεν είχε προβλεφθή τότε από τον Phillips, στην θεωρία του οποίου βασίστηκαν πάρα πολλές οικονομικές πολιτικές βιομηχανικών κρατών της δεκαετίας του ’60, και συγκεκριμένα των Η.Π.Α..

Ο J.M.Keynes: αθώος για το θεωρητικό ανερμήνευτο της οικονομικής κρίσης του 73

Ο J.M.Keynes: "αθώος" για το θεωρητικό ανερμήνευτο της οικονομικής κρίσης του '73

Τι έλεγε ο Keynes

Ο μεγάλος οικονομολόγος, λοιπόν, στο «opus magnum» του του 1936 δεν είχε κάνη παρά νύξεις για αυτό το θέμα… Νύξεις που δεν ήσαν ούτε καν στην ίδια κατεύθυνσι με αυτή του Phillips… Δυστυχώς, όμως, οι κατ’όνομα κεϋνσιανοί ξέφυγαν σε πολλά, και, ακόμη, στο όνομα των επιθυμητών υψηλών δημοσίων δαπανών συνετέλεσαν στην διατήρηση του διαβόητου στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος των ΗΠΑ, κάτι εξόχως «συντηρητικό», ρεπουμπλικάνικο. Ο Καρλ Μαρξ, όπως θυμίζει κάπου(βλ. κάτωθι) ο R. Heilbroner, εν ζωή ων, το είχε πη κάποτε δυναμικά: «δεν είμαι μαρξιστής!»

Κλασσικό βιβλίο του Heilbroner, κεφάλαιο: το αμείλικτο σύστημα του Καρλ Μαρξ

"Κλασσικό" βιβλίο του Heilbroner, κεφάλαιο: "το αμείλικτο σύστημα του Καρλ Μαρξ"

Νομίζω, λοιπόν, ότι μπορούμε με ασφάλεια να εικάσουμε, ότι (και) ο Κέυνς δεν ήταν κεϋνσιανιστής…

Πρώτη ανάρτηση: οικονομικίστικου τύπου σχόλιο…

28 Μαρτίου, 2009
Είμαστε όλοι Κεϋνσιανοί τώρα(1971)

"Είμαστε όλοι Κεϋνσιανοί τώρα"(1971)

Τούτο ειπώθηκε από τον άνωθε πρόεδρο των ΗΠΑ τότε. Το 1971. Ο Galbraith μίλησε τότε για επιστροφή ενός ορισμένου «σοσιαλισμού».  Στα θετικά του σαφώς συγκαταλέγεται,  ότι θεωρήθηκε από τον Μίλτον Φρίντμαν ο πλέον κρατιστής πρόεδρος των τελευταίων δεκαετιών, με το μέγα πλήγμα, ότι ήταν «Ρεπουμπλικάνος»(πρβλ. «Συντηρητικός», «Δεξιός», «Φιλελεύθερος»,  «Καπιταλιστής»).

Στα αρνητικά της εποχής που κυβέρνησε, όμως, καταλέγεται η πετρελαϊκή κρίση, και ιδίως αυτή του 1973, και το χρηματιστηριακό «κραχ» που επακολούθησε.

Μεγάλοι οικονομολόγοι διαφωνούν σχετικά με τις αιτίες αυτής της κρίσης. Ο John Kenneth Galbraith τονίζει στο βιβλίο του «Ένα ταξίδι στον χρόνο της οικονομίας» την τεράστια βαρύτητα αυτού που ονομάζουμε «σπείρα μισθών-τιμών»,  που λόγω ανόητου υπερφιλελευθερισμού, και συγκεκριμένα απουσίας ελέγχων τιμών δεν συγκρατήθηκε, και έτσι εκτόξευσε τον πληθωρισμό κοκ. Ο Τζωρτζ Σόρος, στο βιβλίο του για την κρίση του 2008 που εξεδόθη προσφάτως, μίλησε για μη-συστημική κρίση, δηλαδή για κρίση που δεν παρήχθη από το σύστημα.

Ο αειθαλής Τζ. Κ. Γκάλμπρεϊθ ανιστορεί

Ο αειθαλής Τζ. Κ. Γκάλμπρεϊθ ανιστορεί

Άλλοι περιάδραξαν την ευκαιρία, όμως, να μιλήσουν για συντριβή του κεϋνσιανού προτύπου της οικονομίας. Ο Galbraith, σε πολλά κεϋνσιανός ο ίδιος (ως «μετακεϋνσιανός», ας πούμε), είχε πη,  ότι ο κεϋνσιανισμός ήταν καλός για μία περίοδο, αλλά όχι για πάντα, το 1976. Ο Κρούγκμαν θεωρεί δε, ότι ποτέ δεν εφαρμόστηκε κεϋνσιανισμός…!

Η σημερινή οικονομική κρίση

Η σημερινή οικονομική κρίση, όμως, δεν έχει τα ίδια χαρακτηριστικά. Κατ’αρχάς, κρίση υπήρχε πάντοτε τα τελευταία 20-30 έτη. Αλλά ποτέ, βεβαίως, δεν θα ειδωθή να χαρακτηρίζεται από τα μεγάλα Μ.Μ.Ε. κρίση μία κρίση του αδιαλλείπτως επιδεινούμενου συντελεστή Gini, π.χ., που καταμετρά την ανισοκατανομή του εισοδήματος. Η κρίση η σημερινή χαρακτηρίστηκε ορθότατα από τον (κατ’εξοχήν άνθρωπο της πλουτοκρατίας, εννοείται)  Τζωρτζ Σόρος κρίση συστημική. Παρήχθη από το σύστημα, με άλλα λόγια.  Δεν συνέβη μετά από μία προαποφασισμένη αύξηση της τιμής του πετρελαίου, όπως το 1973. Συνέβη κατά την λειτουργία του (απορρυθμισμένου) συστήματος, όπως χορήγηση εξαιρετικά ριψοκινδύνων στεγαστικών δανείων. Και είναι σαφές, ότι αποκάλυψε μια κρίση αγοραστικής δύναμης. Αποκάλυψε πόσο εύθραυστη σε κάθε επίπεδο είναι η ανάπτυξη που δεν συνοδεύεται από στοιχειώδη διάχυσι του εισοδήματος σε κάθε κοινωνικό στρώμα.

Και βέβαια, ακόμη, μπορούμε να πούμε, ότι ακύρωσε αναδρομικά την θεωρία του «liberal» καθηγητή του Χάρβαρδ Μπέντζαμιν Φρίντμαν, ο οποίος στο βιβλίο του που εικονίζεται παρακάτω, προσπάθησε με οικονομετρικά εργαλεία, στατιστικά, ας πούμε, να καταδείξη την ομαλότητα, κοινωνική/πολιτική/οικονομική κτλ., που προκαλεί μόνη η συνεχής αύξηση της παραγωγής, του ΑΕΠ.

Οι ηθικές συνέπειες της οικονομικής μεγέθυνσης-B.Friedman
Βέβαιον είναι,  ότι ο Marcuse θα είχε κατατάξη την θεωρία αυτή του αξιόλογου καθηγητή, μαζί, πολλώ δε μάλλον, με τους αμετανόητους «νεοφιλελεύθερους» συνοδοιπόρους, στους ηθικούς αυτουργούς του «Μονοδιάστατου ανθρώπου», και ο Galbraith στους προωθητές της «συμβατικής σοφίας», της  διαβόητης «conventional wisdom» του…

Μερικές φορές τίποτα («κοσμικό») δεν ικανώνει κάποιον άνθρωπο να δη πέρα από ορισμένες προκαταλήψεις……!