Posts Tagged ‘Μπερντιάεφ’

Η θρησκεία είναι το όπιο του λαού ή, μήπως, ο αθεϊσμός το φαρμάκι των αστών

19 Ιουνίου, 2010

Σε συνέχεια μίας παλαιότερής μας ανάρτησης περί «σκουληκιού του σοσιαλισμού», ήθελα να προσθέσω κάποια πράγματα, επί τη ευκαιρία και αφορμή μίας συζήτησης που είχα με κάποιους φίλους από την Νεολαία του ΚΚΕ προχθές.

Η συζήτησή μας πήγε ταχέως στο θέμα της «θρησκείας», όπου και τελείωσε αργότερα, λέγοντας εγώ, ότι ο μαρξισμός είναι θρησκεία(και εγώ είμαι εναντίον της θρησκείας ως Ορθόδοξος), όπως το έλεγε, άλλωστε, και ο Ανατόλ Λουνατσάρσκι. Και κοιτάξτε τι βασικά πράγματα δεν ξέρουν και συνήθως(κατά ποσοστό 99%, θεωρώ, οπωσδήποτε) δεν μαθαίνουν ποτέ οι σχετικοί συναγωνιστές στα κοινωνικά  και φίλοι(που, βέβαια, έφεραν σταυρούς πλειοψηφικώς). Είναι μεν δύο και απλά, αλλά θεμελιώδη και σκοπίμως μένουν στην αφάνεια, αραχνιάζουν και «τα τρώγει η μαρμάγκα»……:

(more…)

Η επιστροφή του «χυδαίου υλισμού» ως επιστήμης

6 Μαρτίου, 2010

Η επιστροφή του  «χυδαίου υλισμού» ως επιστήμης


Υπάρχει ένα  θέμα που με απασχολεί επί καιρό πολύ. Σε πολλές περιπτώσεις συγχρόνων «επιστημόνων»(«αμόρφωτων επιστημόνων», που είναι μάλλον πλεονασμός κατά Καστοριάδη) και «διανοητών», βλέπουμε ένα άκρως, χονδροειδές υλιστικό πνεύμα. Οι απριορισμοί, οι προκαταλήψεις εγγίζουν το επίπεδο του «ιδεολογικού κάλου».  Βεβαίως, όλοι γνωρίζουμε, ελπίζω, ότι ο «επιστημονικός υλισμός», καθώς και ο επιστημονισμός(scientism), που υπονοούν και τον «επιστημονικό αθεϊσμό», είναι ιδεολογίες που κατέπεσαν πολύ καιρό πριν, όπως, άλλωστε, και ο (αστικός ευρωπαϊκός) Διαφωτισμός από την «ρομαντική δημιουργική αντίδραση» του 19ου αι.. Συγκεκριμένα, για αυτό υπήρξε, όπως έχει ξαναγραφτεί πολλάκις, ομολογία του ιδίου του σκαπανέα(μαζί με τον Haeckel) του υλισμού των φυσικών επιστημών, βιολόγου και φιλοσόφου Hans Driesch(1867-1941): ο υλισμός, είπε τότε, κάπου στο δεύτερο τέταρτο του 20ου αιώνα, είναι μία θεωρία πλέον ξεπερασμένη. (more…)

Δύση και Χέρτσεν(2):αδιέξοδα της Δύσης, ορθολογισμός, επιφανειακότητα και η δυτική αντίδραση

3 Μαρτίου, 2010

Στο προηγούμενο, είπαμε για την Δύση και πόσο αυτή απογοήτευσε τον μέγιστο δυτικόφιλο φιλόσοφο Alexander Herzen. Πράγματι, αυτή ήταν πολύ μακρϋά από την ρωσσική αντίληψη.  Κύριο γνώρισμα της Δύσης είναι, για πάρα πολλούς μεγάλους, η επιφανειακότητα, η επιπολαιότητα(το ίδιο είναι). Αυτό συνήθιζε να το λέει ο μέγιστος της παρ’ημίν λογοτεχνίας και δοκιμιογραφίας, ο κυρ Φώτης Κόντογλου. Αλλά το έλεγαν και πάρα πολλοί άλλοι, μεταξύ των οποίων ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι στον συγγραφέα Μελχιόρ ντε Βογκέ. Αυτό το γνώρισμα έχει, όντως, ο ρηχός ρασιοναλισμός(«ορθολογισμός»).

(more…)

Όταν ο δυτικόφιλος Χέρτσεν ήρθε στην Δύση, δοκίμασε σκληρή απογοήτευση…

21 Φεβρουαρίου, 2010

…κι αμέσως αντιλήφθηκε πόσο περιορισμένο ήταν το αστικό πνεύμα των Ευρωπαίων.»

Και αμέσως παρακάτω:

«Στάθηκε αμέσως αντίθετος σ’αυτή την αστικοποίηση των δυτικών κρατών που ο ρώσος πάντα εμίσησε».

Το παράθεμα είναι από το κείμενο του Νικολάι Μπερντιάεφ «Ψυχολογία του ρωσικού μηδενισμού και αθεϊσμού» που περιλαμβάνεται στο εξαιρετικό «Ο χριστιανισμός και το πρόβλημα του κομμουνισμού» (εκδ. Σιδέρη, 1977, σειρά πειστήρια).

(more…)

Διάλειμμα για τα περί τρεχούσης ανάγνωσης-Μπερντιάγεφ:»Για την κοινωνική ανισότητα»

22 Απριλίου, 2009

Αυτές τις μέρες ιδιαίτερα διάβαζα το «Για την κοινωνική ανισότητα» του Νικολάι Μπερντιάγεφ.

Εικόνα

  • Για την ακρίβεια «Φιλοσοφία της ανισότητας ή επιστολές για την κοινωνική φιλοσοφία σε ανθρώπους που δεν με αγαπούν». Γράφτηκε το 1918, εκδόθηκε το 1923 μετά την εξορία του από την καθηγητική έδρα Φιλοσοφίας περί το ’21, που έκτησε το 1920 στην Μόσχα, και από τη χώρα το ’22 με άλλους λόγιους, ελευθεριακούς και πνευματικούς, παρά την εκτίμησιν στο πρόσωπο από στελέχη του ΚΚΣΕ.
  • Είναι βασικά μία συντριπτική και σε κάποια σημεία πολύ οργισμένη κριτική της bourgeois ιδεολογίας και φιλοσοφίας και των πεπραγμένων των εξουσιαστών της Ρωσσίας που γράφτηκε ένα ακριβώς χρόνο μετά την «επανάσταση του ’17».
  • Ο συγγραφέας καταγγέλλει ως μετριότητες, ψευτοπροοδευτικούς και ψευτοανθρωπιστές και στην πράξη τρομερά σκληρούς μηδενιστές, σκοταδιστές και αναχρονιστές της «θρησκείας της (ισοπεδωτικής & παντοειδούς) ισοτητας» τους νέους εξουσιαστές του καθεστώτος της Ρωσσίας μετά το ’17. Είναι προφανές, ότι εδώ οι επιρροές από τον Νίτσε και από το χάος της πρώτης περιόδου της «επανάστασης» είναι υπαρκτές. Αργότερα, σε κάποια θέματα οι θέσεις του Μπ. είναι διαφορετικές.
  • Η κριτική του συγγραφέα εκτείνεται σε ένα τεράστιο εύρος, σ το Κράτος, το Έθνος, την Αριστοκρατία, τον Συντηρητισμό, μέχρι την Ρωσική Επανάσταση, για την οποία θα ξαναγράψη ειδικό βιβλίο αργότερα, το «Πηγές και νόημα του ρωσικού κομμουνισμού». Εκεί θα πη, ότι η Ρωσσία ψάχνει να βρη τον ανθρωπισμό που βρίσκεται κάπου στις ρίζες του μαρξισμού που εφαρμόζεται μαζί με το πνεύμα του Ιβάν του τρομερού.                                  
  • Θαυμάσια είναι η αναφορά του στα γενεσιουργά αίτια της κοινωνικής επανάστασης ή, καλλίτερα, πολλών κοινωνικών επαναστάσεων. Την βλέπει ως «μυστικό γεγονός», μαζί με τον ντε Μαιστρ και ως αποκύημα του βαθύτερου, θεολογικού νοήματος της Ιστορίας μαζί και με το ιστορικό τιμωρητικό επιφαινόμενο των κακών εξουσιών – κάτι σαν αυτό που θα λέγαμε σήμερα «θεία δίκη».
  • Αναφέρεται επίσης στους εξουσιαστές ως του αυτού πνεύματος και ζύμης με τους αστούς όπως τον Ρουσσώ και τον Βολταίρο, τους οποίος, άλλωστε, ο  πατέρας του Καρλ Μαρξ, που άσκησε πάνω του αξιοσημείωτη επίδρασι, γνώριζε από στήθους, κατά τον Βρεττανό μαρξιστή Μπεν Φάιν. Είναι ακριβώς ένα ρεύμα.
  • Σε αυτό το ρεύμα βλέπει αντίπαλο και οικείο το μετεπαναστατικό ρεύμα της πνευματικής αντίδρασης στα «ορθολογιστικά φώτα», που τα νίκησε τον 19ο αιώνα, και του καθολικού χριστιανικού ρομαντισμού που εκφράστηκε από μορφές σαν τον Ζοζέφ ντε Μαιστρ, τον Μονταλλαμπέρ, τον Σατωμπριάν. Από αυτούς επηρεάστηκαν ιδιαίτερα οι Αύγουστος Comte(!) και Σαιν-Σιμόν, μέγας σοσιαλιστής θεωρητικός του οποίου το τελευταίο βιβλίο αφιερώθηκε στην υποστήριξη ενός Νέου Χριστιανισμού (όπως και ετιτλοφορείτο) που θα έδινε το ιδεώδες θεμέλιο μίας σοσιαλιστικής κοινωνίας λόγω των σχέσεων αγάπης και αδελφότητας που θα γίνονταν κραταιές.

    Ο συγγραφέας με την Μαρία Σκομπτσόβα, σοσιαλεπαναστάτρια, μετά μέλος του Χριστιανικού Σοσιαλιστικού Κόμματος Ρωσσίας, Μητέρα και Οσία

    Ο συγγραφέας με την Μαρία Σκομπτσόβα, σοσιαλεπαναστάτρια, μετά: μέλος του "Χριστιανικού Σοσιαλιστικού Κινήματος" Ρωσσίας, Μητέρα και Οσία

  • Απόσπασμα:  «Δηλητηριαστές της ψυχής του ρωσικού λαού, οι οποίοι τον ποτίσατε με τρομερό δηλητήριο, δολοφόνοι της Ρωσίας, σε σας αφιερώνω αυτές τις επιστολές. Είστε πολυάριθμοι, είστε η πλειοψηφία. Είναι καιρός τώρα που αρχίσατε το έργο σας. Το αρχίσατε, όντας καταπιεσμένοι, υπονομεύοντας τα πνευματικά θεμέλια της ζωής του ρωσικού λαού με αθώες και υπέροχες ομιλίες, γεμάτες με ανθρωπιστικές και προοδευτικές ιδέες. Ωστόσο, δεν άργησε να εμφανιστεί το αληθινό σας πνεύμα, το πνεύμα του μηδενός και γίνατε καταπιεστές. Πρώτα καταπιέσατε το πνεύμα και κυριεύσατε τις ψυχές της ιντελλιγκέντσιας, γίνατε διώκτες κάθε ανώτερης πνευματικής ζωής·παραδώσατε στην κοινή περιφρόνηση όλους όσους πιστεύουν στις ανώτερες πραγματικότητες και πνευματικές αξίες, όλους όσους αναγνώριζαν στην ζωή θρησκευτικό νόημα και σκοπό. Αποδίδετε τις διώξεις σας στην καταπίεση που ασκήθηκε εξαιτίας των πολιτικών σφαλμάτων του παλιού καθεστώτος. Αλλά ήρθε η στιγμή που αποκαλύφθηκε ολόκληρος ο χαρακτήρας σας: και σεις ασκήσατε φυσική καταπίεση και στήσατε μια χωρίς προηγούμενο τυραννία[…]Εξολοθρευτές της αιωνιότητας, θελήσατε να ξεριζώσετε από την ανθρώπινη καρδιά την αίσθηση, την νοσταλγία του αιώνιου.[…] Είναι καιρός που το ένιωσα αυτό και από καιρό τώρα σας πολεμώ πνευματικά στο μέτρο των δυνάμεών μου. Σήμερα, και αυτοί που είχαν πλανηθεί από το πνεύμα σας: αυτοί οι εκπολιτιστές, αυτοί οι προοδευτικοί, αυτοί οι ανθρωπιστές που παραμένουν στην επιφάνεια της ζωής, οι οποίοι δεν βλέπουν το κακό, αυτοί οι άνθρωποι οι γεμάτοι πραότητα, οι οποίο ειλικρινά αποβλέπουν στο καλό του λαού και την ευδαιμονία πάνω στη γη, όλοι αρχίζουν να αναγνωρίζουν τι είστε.[…]Έχουμε μιλήσει για την τρομερή ευθύνη που βαρύνει την εξουσία και τις κυρίαρχες τάξεις, οι οποίες δεν έκαναν σχεδόν τίποτε για να προλάβουν με δημιουργικό τρόπο τη μοιραία πτώση της Ρωσσίας και του λαού της προς την άβυσσο«.

Τέλος, και η Ρόζα Λούξεμπουργκ έχει γράψη ένα κείμενο πάνω σε αυτό το θέμα. Μήπως έχει κάποια αντιστοιχία και στο σήμερα, το «εδώ και τώρα»;

Και μήπως πρέπει (επί τέλους) να σκεφτούμε εκλεκτικά εν σχέσει με τα ρεύματα που αναφέρεται ο (μέγιστος) συγγραφέας και φιλόσοφος;…