Archive for the ‘Φιλοσοφικά’ Category

Ρωμαντισμός εναντίον καπιταλισμού

20 Μαΐου, 2016

Moonlit-Night-8Όλο το τελευταίο διάστημα, από την 23η Απριλίου του 2010, όπου ο Γιώργος Παπανδρέου ανακοίνωνε την ένταξή μας στην νεροσυρμή χωρίς επιστροφή που αποδείχθηκε πως ήταν το πρώτο «Μνημόνιο κατανόησης»(MoU), έχουν μειωθεί οι περισσότερο «οικουμενικού» χαρακτήρα αναζητήσεις και συζητήσεις από τον δημόσιο λόγο, τουλάχιστον στο μέτρο που δεν εντάσσονται σε μια άμεσης χρησιμότητας πρακτική.

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αφορούν την ιστορία των factory-workersιδεών και μάλιστα των ρηξικέλευθων ιδεών ανακινεί παραταύτα η πρόσφατη μετάφραση του δοκιμίου των Michael Lowy και Robert Sayre (Εκδ. Έρασμος, 09/2015, μτφ. Ρ. Πεσσάχ) «Ρομαντισμός εναντίον καπιταλισμού» με προλόγιση του καθ. Στ. Ροζάνη.
Αυτό το ζήτημα έχει να κάνει με την φύση όπως και την σύμφυση των κοινωνικοοικονομικών ρευμάτων του καπιταλισμού, του αντικαπιταλισμού/σοσιαλισμού, καθώς και του Διαφωτισμού και του Ρωμαντισμού.  Χαρακτηριστική πτυχή αυτού του ζητήματος είναι οι ολοκληρωτικές ιδεολογίες που εμφανίστηκαν κατά τον Μεσοπόλεμο και ειδικά ο ναζισμός.

(more…)

Γύρω από την μετενσάρκωση (εν σχέσει με την Εκκλησία και τους πρώτους Χριστιανούς)

28 Δεκεμβρίου, 2013

reincarnationΛοιπόν, αυτές τις μέρες λέμε «Χριστός ετέχθη!» εμείς οι πιστοί, λίγο ή πολύ.

Οι «θύραθεν», δηλαδή οι του κόσμου, λένε άλλα:

ευχές, «χρόνια πολλά», «σιδερένιος», «υγεία και χαρά», «καλή καρδιά»(παλαιότερα), και τα λοιπά.

Εμείς από εδώ σας τα λέμε όλα αυτά, με την επίγνωση βέβαια πως ορισμένες από τις παραπάνω ευχές ταιριάζουν στην παλαιοδιαθηκική περίοδο (την περίοδο της επικυριαρχίας του Νόμου) και πως άλλες είναι σχετικά αγαθά και μάλιστα κατώτερα από άλλα*…

…και ερχόμαστε να δούμε ένα άλλο ερώτημα που προέκυψε από την γόνιμη, όντως, συνάντηση για την οποία μιλήσαμε στην προηγούμενη ανάρτηση…

Το ερώτημά μας είναι «Αφού λέγεται πως στην πρώτη Εκκλησία δεχόντουσαν την μετενσάρκωση, γιατί η σημερινή Εκκλησία δεν την δέχεται»;

(more…)

Ζήτημα προχριστουγεννιάτικο: Υπάρχουν νεκροί που μπορούν να επικοινωνούν με τους ζωντανούς;

24 Δεκεμβρίου, 2013

look_to_the_sky_by_karil-d2ya7bhΠρο ημερών, κάποιο απόγευμα, είχα την χαρά να ανταμώσουμε με ένα φίλο σε ένα ήσυχο ζαχαροπλαστείο/καφέ, όπου και είχαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση.

Η συζήτηση στράφηκε και περί τα «Ουσιώδη», τα «ζώπυρα της ύπαρξης» κ.λπ.

Δηλαδή απλούστατα για θέματα που συνήθως λέμε μέσα στην Εκκλησία «πνευματικά».

Εδώ θα ήθελα –με την άδεια/προτροπή και του φίλου- να μεταφέρω ένα ερώτημα/ζήτημα από τα πολλά που μου έθεσε, και μια που είναι και προπαραμονή Χριστουγέννων, να βάλω στο χαρτί κάποιες σκέψεις°  δηλαδή ακριβέστερα σκέψεις και γνώσεις.

Να ξεκαθαρίσω κάτι: έχω διαβάσει σχετικά βιβλία -ή τμήματά τους- του Π. Τρεμπέλα κ.ά.. Δεν έχω σκοπό να κάνω καθόλου ξηρά απολογητική αυτού του είδους. Και ειδικότερα με ηθικολογικό στυλ…

Στο θέμα μας τώρα: το ερώτημα είναι

«Πολλοί άνθρωποι έχουν πεθάνει, γιατί δεν υπάρχει επικοινωνία με αυτούς;

Σχετικά ειδικότερα με τον θάνατο του Τζ. Φ. Κένεντυ, γιατί δεν υπήρξε εκδίκηση (εκ μέρους του);…»

(more…)

Ποια εξουσία(«οὐχ οὕτως δέ ἔσται ἐν ὑμῖν»)

7 Απριλίου, 2012

Στο Ευαγγέλιο της προηγούμενης Κυριακής, είχαμε αναφορά σε ένα θέμα που μας απασχολεί πάρα πολύ και αυτόν τον καιρό και είναι η εξουσία και τα μέσα που χειρίζονται οι άνθρωποι για την απόκτησή της. Ο Ιωάννης και ο Ιάκωβος, ως γνωστόν, παρουσιάζονται στον Χριστό και Του ζητούν υψηλές θέσεις, πρωτοκαθεδρίες στην Βασιλεία  Του. Το όλο ζήτημα είναι αυτό της φιλαρχίας, της αρχομανίας, της εκζήτησης ο άνθρωπος να άρχει, επιπλέον με άδικα μέσα, και, τέλος, όταν άρχει, να άρχει με τρόπο εφάμαρτο και χυδαίο, μειωτικό και προσβλητικό, καταπιεστικό.

Ο μακαριστός π.  Χαράλαμπος Βασιλόπουλος αναφέρει σχετικά:   «Τα λαμπρά αξιώματα και οι αι εξουσίαι ηλεκτρίζουν τας καρδίας όλων των φιλοδόξων. Πολλοί παρουσιάζονται μνηστήρες της αρχής αυτόκλητοι και κάμνουν Ομηρικάς μάχας δια την απόκτησίν της. Διότι με την εξουσίαν θα είναι ψηλά, ψηλότερα από τους άλλους όλους, θα διευθύνουν όλους, θα διατάσσουν όλους, θα διαχειρίζωνται την δύναμιν όλων, τα χρήματα όλων. Από εκεί ψηλά θα σκορπίζουν τα κοινά αγαθά κατά βούλησιν εις τους φίλους των και θα τιμωρούν αμειλίκτως τους εχθρούς των. Εκεί ψηλά όμως δεν μπορούν ν’ ανεβούν αυτοί συνήθως, αν δεν τους ανεβάσωμεν ημείς. Ημείς θα τους τοποθετήσωμεν εκεί. Ημείς θα παραδώσωμεν την εξουσίαν εις τους κυβερνήτας. Ημείς θα εκλέξωμεν τον πρωθυπουργόν, τον βουλευτήν, τον δήμαρχον, τους προέδρους και τους συμβούλους των πολυποικίλων σωματείων, ων ουκ έστιν αριθμός.» ( σ. 180, Τα μυστικά της ευτυχίας)

(more…)

Για την συνέντευξη του συγγραφέα Ν. Πλάτη ή «η τέλεια αγάπη βάλλει έξω τον φόβο»

8 Οκτωβρίου, 2011

Λοιπόν, παλαιότερα κανείς μπορούσε να διαβάσει, κανονικά ή λάθρα, εφημερίδες και έντυπα όπου ανέπτυσσαν απόψεις άνθρωποι όπως ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, ο Φώτης Κόντογλου, ο Κλέων Παράσχος, ο Ευάγγελος Παπανούτσος κ.π.ά. Επίσης, όσοι γίνονταν συγγραφείς είχαν κατά κανόνα μια ορισμένη πάραπάνω γνώση, ήταν «επαΐοντες» -που έλεγε και ο Σωκράτης- εν τινί μέτρω. Σήμερα, απεναντίας, παρά το ότι υπάρχουν θαυμάσιες «πένες», διαβάζουμε και μάλιστα διαβάζουμε ως σπουδαίους ή και εναλλακτικούς ανθρώπους που απλώς αραδιάζουν αφόρητες επιπολαιότητες. Το θέμα ΔΕΝ είναι να είσαι γραμματιζούμενος, το θέμα είναι να μην είσαι προκατειλημμένος και εμπαθής· διότι «έξυπνος είναι αυτός που δεν έχει πάθη». Πάθη που τον σέρνουν από την μύτη, παθ-ητικά…

(more…)

Ο Κλέων Παράσχος για τον πολύπλαγκτο, πολυπράγμονα, πολυσχιδή, πολύ εν γένει, monsieur Εμμανουήλ Ροΐδη

13 Σεπτεμβρίου, 2010

Υπάρχουν ορισμένα βιβλία που «πέφτουν στα χέρια» μας, εξ αίφνης, και μετά δεν σταματάμε να θαυμάζουμε τα διαμάντια που περιέχουν. Δεν είναι έτσι; Έτσι συνέβη με ένα βιβλίο του μετόχου μίας ορισμένης γενιάς του ’30 Γ. Χατζίνη που προβαίνει σε κριτικές του έργου και του χαρακτήρα διαφόρων προσώπων της ελληνικής λογοτεχνίας και ποίησης. Ένα από τα πρόσωπα αυτά είναι ο Κλέων Παράσχος, ο ποιητής, ο μεταφραστής(π.χ. των δοκιμίων του Mονταίνιου –Michel de Montaigne), ο κριτικός και δοκιμιογράφος. Ο Κλέων Παράσχος έχει γράψει και εκδώσει ένα δίτομο βιβλίο για τον Εμμανουήλ Ροΐδη, τον σκώπτη και είρωνα εκείνο συγγραφέα της Πάπισσας Ιωάννας -το μόνο πεζό του, αν δεν απατώμαι, που εκδόθηκε.

Ιδιαίτερα φωτίζει την προσωπικότητα του Ροΐδη, του τόσο γραμματικώς καλλιεργημένου μα τόσο, σχεδόν «απελπιστικά», άνευ πλούτου ψυχικού, «καρδιακού». Δεύτερον, αμφότεροι φωτίζουν το γιατί δεν έγραψε ποτέ, όπως το συνηθίζουν οι λογοτέχνες, για κάποιον προσωπικό του «έρωτα». Τρίτον, φωτίζεται κάτι αναφορικά με τα δογματικά σκώμματα, ας τα πούμε τώρα «αντιχριστιανικά» συμβατικά, πώς είναι καταπληκτικά αντιδυτικά, δηλαδή είναι ακριβώς κατά του Δυτικού Χριστιανισμού, θα μπορούσαμε να τα αποκαλέσουμε και αντιαιρετικά σχεδόν. Ο Ροΐδης αυτό δεν το ξέρει. Δεν θέλει να το ξέρη. Ο σκωπτικός του οίστρος τρέφεται από την άγνοια, που είναι, όμως, θάνατος της ψυχής, πριν, νυν και αεί…

Θα παραθέσουμε εδώ τα τρία αποσπάσματα σε απλή αλληλουχία και με ορισμένα απλά, επεξηγητικά κάπως, σχόλια. Βεβαίως και υποστηριζόμαστε από τις εξόχως καλές προθέσεις του Παράσχου, ενός ανθρώπου βαθέως αισθηματικού και ειλικρινούς, «ρομαντικού» οπωσδήποτε*… Που προσπαθεί να μιλήση και για τις αρετές που βλέπει με όση αντικειμενικότητα του επιτρέπει η θέλησή του αυτή…

(more…)

Παράρτημα «ορθολογιστικών φώτων»: απόσπασμα από «Χριστιανοσύνη ή άλλως Ευρώπη» του Novalis(+1801)

1 Σεπτεμβρίου, 2010

Στο προηγούμενο, τρίτο τμήμα του δοκιμίου για την επιστροφή στα ορθολογιστικά φώτα του 18ου αι.(δείτε εδώ ), γράψαμε για τον Νοβάλις, χαρακτηριστικότατη μορφή του πρώιμου Ρομαντισμού, ή γερμανικού Ρομαντισμού:

Ο δε Νοβάλις(+1801), που έζησε τα γεγονότα από την Γερμανία, είναι αυτός που θα μας μιλήση για την καταγωγή αυτού του μίσους. Είναι το μίσος προς την «καθολική πίστη», λέει, που επεκτείνεται σε ένα αντιχριστιανισμό, και κατόπιν περιλαμβάνει όλα αυτά τα υπόλοιπα, την τέχνη, το συναίσθημα κτλ.

Ένα όντως θαυμάσιο απόσπασμα από ένα «σπάραγμα» που είναι από τα πρώτα της «Χριστιανοσύνης»(1799) που εκδόθηκαν την αμέσως επόμενη χρονιά μετά την τελευτή του Ν.(1802) είναι το παρακάτω:

(more…)

Για την οπισθοδρόμηση στα “ορθολογιστικά φώτα” του 18ου αιώνα(μέρος Γ’)

30 Αυγούστου, 2010

Στα δύο προηγηθέντα μέρη (πατήστε εδώ ή εδώ) , μιλήσαμε, εν συνόψει, για δύο εξαιρετικά σημαντικές πτυχές ενός γεγονότος της σημερινής Ελλάδας. Δηλαδή, το πώς θα έπρεπε να δούμε την οπισθοδρόμηση στα «ορθολογιστικά φώτα του 18ου αι.». Η σημερινή ελλαδική κοινωνία εμβαπτίζεται, σε σημαντικό της μέρος που, λόγω της παρακμής της ζωής του ή λόγω ιδεολογίας,(η μετακένωσις του Κοραή υπήρξε κυρίαρχη ιδεολογία από την αρχή, εξ άλλου) θέλει να χαρακτηρίζεται δυτικό ή ευρωπαϊκό, μπορεί ή δεν μπορεί να το εκφράση έτσι, στα μελανά ύδατα του μηδενός, που, όπως αναφέρει και ο Ζακ Ελλύλ, υπήρξε η ασύνειδη πρόθεση του αστού, από την εποχή του Βολταίρου και της ριζοσπαστικής μορφής της Μασωνίας (στην οποία στασιάζεται αν ο ίδιος ανήκε όπως ο Μαξιμιλιανός Ροβεσπιέρος).

Εξορθολογισμός, ο κυρίαρχος.

Αυτό το μηδέν είναι ακριβώς ό,τι απομένει βλέποντας τα συντρίμμια της αστικής ιδεολογίας να ρημάζουν· ο ουμανισμός, η ιδεολογία της ευτυχίας, έχουν ήδη καταντήση από τις επίγονες μορφές της αστικής τάξης, ιδίως από την επιφανειακά «ριζοσπαστική», αλλά βαθιά ενσωματωμένη στην κυρίαρχη ιδεολογία,  πτέρυγά της, περίγελα. Ουδείς διαβασμένος σήμερα μπορεί να θεωρήση, ότι η «Διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτη» μπόρεσε να επιφέρη κάτι περισσότερο από ένα «ευχολόγιο», και μετά περισσότερη αποικιοκρατία, περισσότερη εκμετάλλευση, πείνα και ένδεια για ένα ολοένα αυξανόμενο τμήμα του κόσμου, και, επ’εσχάτοις, ανθρωπιστικούς βομβαρδισμούς. Ο πολύς κος Φουκώ ήδη αντέτασσε ένα «φιλοσοφικό γέλιο» σε όλα αυτά, όπως έλεγε. Ο Νίτσε, προφήτης και ενσαρκωτής του μηδενισμού της σημερινής εποχής, ήδη είχε κατορθώση να δη την απουσία βάσης για τα ιδεώδη του αστού, για την «επιστημονική» εντιμότητά του κτό., παρά το ότι ο ubermensch(υπεράνθρωπος) που προσέβλεπε ήταν ένα πορτραίτο μολυσμένο από όλα αυτά τα γνωρίσματα της υπαρκτής αστικής τάξης. Όλα αυτά, όμως, δεν πτοούν αυτούς που θέλουν να ξανακάνουμε τα ίδια, να πιστέψουμε στα ίδια αδιέξοδα πράγματα από την αρχή: να πιστέψουμε, στην ορθολογικότητα, στην παραγωγικότητα, στην ανταγωνιστικότητα, στην επιστήμη και στην τεχνοεπιστήμη. Αυτά, λένε, θα μας σώσουν, αυτά θα μας βγάλουν από το αδιέξοδό μας· έτσι, πρέπει να μισήσουμε ό,τι έρχεται σε αντίθεση με αυτά, έστω με ένα διακριτικό τρόπο, να το βάλουμε στην άκρη. Δεν θα πάμε μπροστά με τα «Κύριε, ελέησον». Άλλωστε, το «πολύ το Κύριε ελέησον το βαριέται κι ο παπάς», έτσι δεν είναι; Να φροντίσουμε να είμαστε εργατικοί, χρήσιμοι, χρησιμοθήρες στο κάτω- κάτω. Όχι σπουδές «θεωρητικές», θεολογικές, φιλοσοφικές, καλλιτεχνικές, ανούσιες, όχι για το ειδέναι, αυτά ξεπεράστηκαν πια· αλλά σπουδές αυστηρά προσανατολισμένες στην παραγωγικότητα, στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου που θα συντελεστεί, άλλωστε, όπως λέει κι ο οικονομολόγος Φρίντμαν, με τα trickle-down economics. Έτσι θα πάμε στον δρόμο της «πρόοδου», στον δρόμο της Ευρώπης και όχι της καθυστέρησης. Προπαγάνδα; Αναμφίβολα. Αλλά βλέπετε πόση πέραση έχει; Και πώς και η επίσημη ελλαδική Αριστερά είναι βαθύτατα ενσωματωμένη σε αυτά από την εποχή του Μαρξ που έλεγε στις «θέσεις για τον Φόυερμπαχ», ότι το σημαντικό είναι να αλλάξουμε τον κόσμο και όχι να τον καταλάβουμε, όπως αυτοί οι παλιάνθρωποι φιλόσοφοι; Marx dixit*, σου λέει, ca suffit.

(more…)

Για την οπισθοδρόμηση στα “ορθολογιστικά φώτα” του 18ου αιώνα(μέρος Β’)

4 Αυγούστου, 2010

Ήδη είπαμε στο προηγούμενο μέρος για την πασιφανή «ήττα των ορθολογιστικών φώτων» προς κάτι ανώτερο· ήδη λίγο πριν, οπότε, για ένα ολόκληρο αιώνα(17ο), όπως το λέει ο d’Alembert στα «στοιχεία φιλοσοφίας» του*, είχε κυριαρχήσει στην Δύση η φιλοσοφία του Καρτέσιου, υπήρχε αναγνώριση στο τέλος ενός έργου του περί Φιλοσοφίας, ότι το σίγουρο είναι, ότι πολύ πιο βέβαια από ό,τι αναφερόταν εκεί ήσαν αυτά που αποκαλύπτει ο Θεός. Τώρα, ερχόμαστε σε μία νέα σύνθεση που είναι κοντά σε αυτήν την παραδοχή του Καρτέσιου**, είναι μία νέα σύνθεση και είναι μία μετεπαναστατική σύνθεση. Ας το πούμε και αλλιώς: στους αντιδιαφωτιστές δεν υπάρχουν παρά ελάχιστοι αποκαταστασιακοί, δηλαδή αυτοί που θα ήθελαν να επαναφέρουν κάποιους θεσμούς ή όλους του Παλαιού Καθεστώτος(ancien regime), παρά την ατελεύτητη βαρβαρότητα που φτάνει σε ένα ολοκληρωτισμό χωρίς όρια, που εγκαινιάζουν οι Νέοι Χρόνοι στο όνομα του Διαφωτισμού, στο όνομα της Πατρίδας και της Δημοκρατίας. Παρ’όλ’αυτά σήμερα, εν Ελλάδι, παρατηρούμε την δράση κάποιων ακαδημαϊκών ή αρθρογράφων που, από την δεκαετία του ’90 εντονότερα, μας κήρυτταν την -εξ ορισμού αντιδραστική- επιστροφή στον ορθολογισμό, τον Ορθό Λόγο, την επιστήμη, δηλαδή την επιτομή της αστικής ιδεολογίας.

(more…)

Η ψυχρή λογικότητα του αστικού κοινωνικοφιλοσοφικού συστήματος, η ταπεινή τρυφερότητα των Αγίων…(3ον και τελευταίον)

12 Ιουλίου, 2010

Για να κάνουμε την σύνδεση με τα παραπάνω, η όλη αφορμή δόθηκε από κείμενο ανανεωτικού-πολυτεχνίτου καθηγητού του ΕΜΠ, που μας μίλησε για το πώς η ελλαδική κοινωνία αδυνάτησε να αφομοιώση τον ορθολογιστικό-ωφελιμιστικό λόγο και έτσι να «εκσυγχρονιστή πολιτιστικά», εμποδίζοντας, έτσι, αυτό την πρόοδό της.

Σε κάποιους, βέβαια, αυτό δεν αποκλείεται να θυμήση τον Κονδύλη του 1991(της «Παρακμής του αστικού πολιτισμού«) που μίλησε -μετά, εν τινί μέτρω, οπωσδήποτε άλλαξε τόνο, αν όχι απόψεις- στην εισαγωγή στην ελληνική έκδοση για «καχεξία του αστικού στοιχείου στην ελληνική κοινωνία και ιδεολογία». Νομίζω, ότι μετά τον καθ’αυτό υπαρκτό εκσυγχρονισμό(1996-2004), χάθηκε και το θάμβος των σχετικών ουτοπιστών. Από την άλλη, ο Κωστής Μοσκώφ, ήδη από την «ιστορία του εργατικού κινήματος», νομίζω, που εκδόθηκε επί Επταετίας, είχε μία, έως ριζικά, άλλη άποψη: γνωρίζοντας, ασύγκριτα περισσότερο από τον Κονδύλη αναμφίλεκτα, την εγχώρια παράδοση (ο Μοσκώφ διάβαζε από Λόσσκυ και Γιανναρά ως Πατέρες και Πασκάλ), θεωρούσε, ότι η Ελλάδα, έπρεπε να χειραφετηθή εθνικά, για να μπορέση να χειραφετηθή κοινωνικά. Και αυτό διότι η Ευρώπη ως συλλογική μητρόπολη της Ελλάδας και π.χ. ο Χριστιανισμός της Ευρώπης, που βάσει κάποιας ρήσης του Πασκάλ αναγνώριζε την σταύρωση του σώματος της Εκκλησίας εως το τέλος της Ιστορίας, δεν μπορούσε να είναι ευεπίφορο βάθρο ιδεολογικό για την χειραφέτηση. Αντίθετα, η Ορθοδοξία με τον μανικό της έρωτα για τον όλο Άλλο, με την θεολογία του προσώπου του ανθρώπου που είναι ερωτικά στραμμένος προς τον Άλλο, με την ερωτική αυθυπέρβαση, έτσι, μπορούσε να φέρει ακριβώς αυτήν την κοινωνική ριζοσπαστικοποίηση που θα συνέτεινε στην Επανάσταση. Τέλος, υπάρχει και το πολύ γνωστό βιβλίο του Β. Φίλια για την νόθα αστικοποίηση. Αυτό σημαίνει, ότι οι Έλληνες αστικοποιήθηκαν, αλλά όχι πλήρως. Έτσι, ως προ τινός τουλάχιστον, δεν βλέπαμε τα φαινόμενα αστικοποίησης που βλέπουμε σήμερα: εξατομίκευση, αποξένωση του ενός από τον άλλο, αποδοχή εγκυρότητας και αυθεντίας των «ψευτογνώσεων των ουμανιστικών επιστήμων»(Ζ. Ελλύλ) όπως της φαρμακρατικής, σήμερα, «ιατρικής ψυχολογίας», αποθέωση της βιοποριστικής εργασίας, της υγείας, του χρήματος κ.α. πολλά. Γίναμε αστοί ιδεολογικά, αλλά όχι και τόσο ή όχι απόλυτα, με άλλα λόγια*.

(more…)