Ένα διαχρονικό βιβλίο

by

AreopagiteHeideggerΌλες αυτές τις μέρες της καραντίνας δόθηκε σε πολλούς από εμάς η ευκαιρία για περισσότερη ενασχόληση με πράγματα για τα οποία μέσα στις μέριμνες της πολύβουης καθημερινότητας δύσκολα βρίσκεται χρόνος. Άλλωστε, και ο μεγάλος Βλάσιος Πασκάλ είχε γράψει σοφά ότι «όλα τα προβλήματα της ανθρωπότητας πηγάζουν από την ανικανότητα του ανθρώπου να καθήσει ήσυχα σε ένα δωμάτιο μόνος».Η στήλη λοιπόν μπόρεσε να διεξέλθει ένα παλιότερο βιβλίο του κ. Χρήστου Γιανναρά υπό τον τίτλο «Χάιντεγκερ και Αρεοπαγίτης ή περί απουσίας και αγνωσίας του Θεού» (εκδ. Δόμος, β’ έκδοση, 1988). Το βιβλίο αυτό αναφέρεται σε θέματα γνωσιοθεωρίας (πώς αποκτάμε τη γνώση –μάλιστα την περί Θεού γνώση) και ο ίδιος ο συγγραφέας του στη β’ έκδοση γράφει ρητά πως το θεωρεί το σημαντικότερο και πιο θεμελιώδες της συγγραφικής του πορείας, εφόσον αφορούσε στη «διασάφηση των διαφορών της ελληνικής φιλοσοφίας και Παράδοσης από τη δυτικοευρωπαϊκή» και «είναι, σίγουρα, το καίριο και αφετηριακό θέμα που κρίνει κάθε άλλη διαφορά των δυο παραδόσεων και πολιτισμών».

Ο κ. Γιανναράς, θεολόγος και φιλόσοφος είχε κατηγορηθεί έντονα λόγω του βιβλίου αυτού από τους «ορθοδόξους» του σταλινομαρξιστικού χώρου αλλά και θεωρούμενες ως κορυφαίες μορφές της λεγόμενης ακαδημαϊκής θεολογίας της εποχής (Μουρατίδης, Τρεμπέλας) λόγω του ότι οι απόψεις που εξέφραζε στο βιβλίο αυτό απόκλιναν από τον ορθολογισμό και το θετικισμό και των δύο πλευρών. Παρόμοια άλλωστε ετερόκλιτη αντίδραση είχαν και οι λεγόμενοι «νεορθόδοξοι» τότε: από τη μία ο καθηγητής Χρήστου και από την άλλη ο Ριζοσπάστης, καθώς και ο –έκτοτε μεγάλος ρέκτης του ορθολογισμού- κύριος Πρετεντέρης, που έκανε λόγο για …νεοφασίστες.

Στο βιβλίο του λοιπόν αυτό, ο συγγραφέας καταδεικνύει με σημαντική επιχειρηματολογία ότι ο μεσαιωνικός σχολαστικισμός (Θωμάς Ακινάτης, Άνσελμος Καντέρμπουρι), με κορυφαία ορόσημα τους Καρτέσιο, Σπινόζα και Λάιμπνιτς, φαίνεται πως καταλήγει σταδιακά από ορθολογικά οργανωμένη επιστήμη (με διάφορες «αποδείξεις» ύπαρξης του Θεού: οντολογική, κοσμολογική κ.ά.) στην αποθέωση του ορθολογισμού (νοησιαρχίας) ως μόνης οδού μεταφυσικής ειδικά γνώσης. Ταυτόχρονα, καταδεικνύει ότι φιλόσοφοι όπως ο Νίτσε και μάλιστα ο Χάιντεγκερ επισήμαναν απλώς το «θάνατο», την «απουσία» του συγκεκριμένου «θεού» που δεν αποτελεί αντικείμενο πίστης και μυστικής, «υπέρ αίσθησιν» εμπειρίας αλλά προκύπτει ως αναγκαιότητα μέσα από τις διαδικασίες του ορθού λόγου. Και κατ’ αυτόν τον τρόπο οι «άθεοι» αυτοί διάνοιγαν μια δυνατότητα.

Στο δεύτερο μέρος, παρουσιάζει την «ελληνική», όπως αναφέρει εννοώντας τους Έλληνες Πατέρες αλλά όχι μόνο, αντιπρόταση σε αυτό, μέσα από τα Αρεοπαγιτικά Κείμενα, δηλαδή τα πάρα πολύ σημαντικά εκείνα κείμενα για την εκκλησιαστική μας παράδοση που φέρουν το όνομα του Αθηναίου Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτη. Μέσα από αυτά τα κείμενα, που εκφράζουν αυθεντικά την ορθόδοξη παράδοση, καταδεικνύει ο συγγραφέας ότι ο λεγόμενος αποφατισμός είναι η γνωσιοθεωρία που αρμόζει στην «ελληνική Ανατολή». Ο Τριαδικός Θεός κατά φύση δηλαδή είναι υπερβατικός τώρα και για πάντα στην αιωνιότητα, όμως ο τρόπος ύπαρξής του, οι ενέργειές του είναι μεθεκτές, στα πλαίσια της γνήσιας μυστικής εμπειρίας, μιας προσωπικής σχέσης. Μιας σχέσης μάλιστα της οποίας η αγάπη, ο έρωτας του Θεού προς τον άνθρωπο είναι η κινητοποιός δύναμη που Τον κάνει να ενεργεί προς συνάντηση με το ανθρώπινο πρόσωπο.Όπως έγραψε δηλαδή και ο μεγάλος Ρώσος θεολόγος Παύλος Ευδοκίμωφ, «Στην πατερική παράδοση, θεολογία σημαίνει, πρώτ’ απ’ όλα, θεωρία του Τριαδικού Μυστηρίου»(«Το άγιο Πνεύμα στην Ορθόδοξη Παράδοση»,σελ. 105).

Δύσκολα θέματα και κουραστικά, θα πείτε, όλα αυτά. Σίγουρα. Όμως, τέτοια βιβλία, αν και βαριά, αξίζουν τον κόπο, γιατί όντως μας στρέφουν προς σωστή κατεύθυνση…

Σημ.: Το κείμενο είναι αναδημοσίευση από το φύλλο 1057 της εφ. «Χριστιανική», στήλη «Φιλαλήθειες…»

Ετικέτες: , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.


Αρέσει σε %d bloggers: