Αποκριά και Βρουμάλια

by

Κάθε χρόνο, όταν έρχεται η εποχή της «Αποκριάς», με τις γνωστές σε όλους καρναβαλικές εκδηλώσεις, διάφορα πρόσωπα μας θυμίζουν πόσο εσφαλμένη είναι η οποιαδήποτε συμμετοχή σε μια τέτοια εκδήλωση.
Βασιζόμενοι, όπως φαίνεται, σε ένα γενικότερο νομικιστικό πνεύμα, που αγνοεί το πνεύμα του νόμου (αλλά εδώ και το γράμμα), ανάγονται στον ΞΒ’ Κανόνα της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου, ο οποίος καταδίκαζε περιγραφικά τη συμμετοχή των Χριστιανών στις «Καλάνδες», τα «Βοτά» και τα «Βρουμάλια», ως «αρχαιοπαράδοτα κακά»: «Τας ούτω λεγομένας Καλάνδας και τα λεγόμενα Βοτά, και τα καλούμενα Βρουμάλια, και την εν τη πρώτη του Μαρτίου επιτελουμένην πανήγυριν, καθάπαξ εκ της των πιστών πολιτείας περιαιρεθήναι βουλόμεθα».

Οι γιορτές αυτές προέρχονταν όμως από τον παγανιστικό ελληνισμό της αρχαιότητας και είχαν σαφή, σαφέστατο θρησκευτικό χαρακτήρα, με εκστατικές εκδηλώσεις που γίνονταν με τη συνοδεία συν τοις άλλοις τραγικών θεατρικών προσωπείων.

Συγκεκριμένα οι εορτές αυτές διεξάγονταν από ένα μέρος του λαού προς τιμήν του αρχαίου θεού Πάνα και του Διονύσου, επομένως ήταν εντελώς αναμενόμενο Συνοδικά η Εκκλησία να αποτρέψει τη συμμετοχή των Χριστιανών. Αυτές οι εορτές παρά την απαγόρευση της Πενθέκτης επιβίωσαν στο χρόνο για τους επόμενους αιώνες, όπως και άλλες. Τα Κρόνια ήταν ένα παράδειγμα, όπου μαρτυρούνται ακόμη και ανθρωποθυσίες προς τιμήν του ειδωλολατρικού Θεού Κρόνου. Τελικώς οι εν λόγω εορτές εξαφανίστηκαν στο σύνολό τους, παράλληλα άλλωστε και με το παγανιστικό θρήσκευμα. Θα λέγαμε πως κάτι αντίστοιχο θα ήταν η συμμετοχή Χριστιανών σε νεοπαγανιστικές τελετές, όπως αυτές που διεξάγονται στα «Προμήθεια» στο βουνό του Ολύμπου κάθε χρόνο ή ακόμη και τα «Αναστενάρια».

Σε αυτό το πνεύμα ο Ι.Μ. Χατζηφώτης έγραψε: «Σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, όπως είναι η Μακεδονία, η Θεσσαλία, η Στερεά, η Αχαΐα κ.λπ. γίνονται την περίοδο κυρίως των Απόκρεω διάφορες λαογραφικές εκδηλώσεις, όπως ο Καρνάβαλος, οι μπούλες, ο βλάχικος γάμος κ.λπ.

Εφόσον τα έθιμα αυτά δεν εκτρέπονται σε ασχημίες, κρεπάλη, μπουρμπούλια, κ.λπ. και στερούνται οιασδήποτε θρησκευτικής σημασίας, ως καθαρά φολκλοριστικά θεάματα, δεν υπάρχει για τους Χριστιανούς ουσιαστικό πρόβλημα.

Αν όμως συνδεθούν με Ολυμπισμούς, αιρετικές και παραθρησκευτικές κινήσεις και γενικά στραφούν κατά της ορθόδοξης πίστης, τότε είναι απόβλητα, όπως και κάθε παγανιστικό στοιχείο».

(«Ορθοδοξία και λαϊκές δοξασίες», εκδ. Ελληνικά Γράμματα, σελ. 151)

Αργότερα –κατά μία εκδοχή τον 13ο αιώνα- εμφανίστηκε η Αποκριά ή Καρναβάλι, με κύριο χαρακτηριστικό το άρμα του βασιλιά Καρνάβαλου ή αποκριάτικου καίσαρα και χορούς μεταμφιεσμένων. Κατά ορισμένους ερευνητές, επρόκειτο για μια εκχριστιανισμένη εκδοχή παλαιότερων παραδοσιακών εκδηλώσεων.
Εδώ χρειάζεται μια διευκρίνιση: όλα τα ανωτέρω δεν σημαίνουν την προτροπή σε αδιάκριτη συμμετοχή στο Καρναβάλι. Επίσης, είναι παραπάνω από εμφανές ότι ορισμένες διεθνείς ή άλλες καρναβαλικές εκδηλώσεις περιλαμβάνουν απαράδεκτα στοιχεία, όπως προκλητικούς και αντικειμενοποιητικούς του γυναικείου φύλου χορούς, άσματα με γενικευτικά, άδικα και βαρύτατα υβριστικό περιεχόμενο, κ.λπ.

Είναι ταυτόχρονα όμως σαφές ότι οι σημερινές εκδηλώσεις, ακριβώς επειδή έχουν απωλέσει τον θρησκευτικό τους χαρακτήρα, κρίνονται από τα εξωτερικά τους χαρακτηριστικά, όπως τα προαναφερθέντα. Έτσι δεν θα μπόρούσαμε να μιλήσουμε για μια κατ’αρχή αποθάρρυνση ή ενθάρρυνση συμμετοχής, αλλά για κατά περίπτωση και μετά διακρίσεως.

Το ζητούμενο στις μέρες μας, όπως και σε κάθε άλλη εποχή μετά Χριστόν, είναι ακριβώς να μιμηθούμε το πνεύμα του Χριστού, ο οποίος κατακεραύνωσε επανειλημμένα τους σκληρόκαρδους φορείς της τυπολατρίας που λογίζονταν για ενάρετοι θρησκευτικοί καθοδηγητές από τον όχλο και έδωσε ουσιώδεις κατευθύνσεις με γνώμονα το ελεύθερο, μοναδικό και ανεπανάληπτο ανθρώπινο πρόσωπο. Διότι «το μεν γράμμα αποκτέννει, το δε πνεύμα ζωοποιεί…»

 

Σημείωση: Αναδημοσίευση από τη στήλη «Φιλαλήθειες» της εφημερίδας «Χριστιανική», αρ. φύλλου 1003

Ετικέτες: , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.


Αρέσει σε %d bloggers: