Η «θεματική εβδομάδα» στα σχολεία- παραλειπόμενα

by

Όπως θα αναμενόταν, μεγάλο «κονιορτό» ξεσήκωσε η ανακοίνωση εκ μέρους του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων εν σχέσει προς την επικείμενη «Θεματική εβδομάδα» για γονείς, εκπαιδευτικούς και μαθητές, όσον αφορά τη θεματολογία των «εμφύλων ταυτοτήτων». Σε αυτό το άρθρο θα επιχειρηθεί να γίνει μια προσέγγιση για ορισμένα από τα ζητήματα που τίθενται ή υπολανθάνουν αναφορικά προς τη θεματική ενότητα αυτή που φιλοδοξεί να θίξει η συγκεκριμένη εβδομάδα.

Από πλευράς Διοικούσας Εκκλησίας και ευρύτερα του «λαού του Θεού» (ιερωμένων και μη), είδαμε ορισμένα κείμενα τα οποία ήταν αξιοπρεπή, άλλα τα οποία προκάλεσαν ιδιαίτερη αλγεινή εντύπωση με τις προπετείς και ατεκμηρίωτές τους απόψεις, και άλλα τα οποία αποτέλεσαν ευχάριστη έκπληξη με τη νηφαλιότητα και δικαιοσύνη τους. Ειδικά πρέπει να επαινεθεί η ανακοίνωση της Ι.Μ. Θηβών και Λεβαδείας για την πολλαπλή «αρετή» της.

Κατ’αρχάς, με βάση την εγκύκλιο του Υπουργείου, οι αποκλειστικές θεματικές ενότητες που αφορούν τους μαθητές (ηλικίας 13-15 ετών) αλλά και κύριες όσον αφορά τους γονείς και εκπαιδευτικούς είναι οι εξής:
1)Σωματικές αλλαγές στην εφηβεία,
2)Βιολογικό και κοινωνικό φύλο,
3)Αποδομώντας τα έμφυλα στερεότυπα,
4)Ανθρώπινα δικαιώματα και δικαιώματα των γυναικών

Παρατηρούμε εδώ ορισμένες «άγνωστες λέξεις» και όρους:
«βιολογικό φύλο», «κοινωνικό φύλο», «έμφυλα στερεότυπα»… Αναμφίβολα, χρειάζεται, πριν κανείς τοποθετηθεί στο θέμα μας, να διαθέτει τουλάχιστον μια επαρκή αντίληψη της σημασίας αυτών των όρων, που βέβαια είναι ορολογίες των σύγχρονων ανθρωπιστικών επιστημών.

 

Βιολογικό και κοινωνικό φύλο
Κοντολογίς, θα λέγαμε ότι το βιολογικό φύλο σχετίζεται με το «φυσικό θέλημα», εφόσον αντιπροσωπεύει την προσωπικότητα του ανθρώπου και των δύο φύλων, όταν αυτή δεν επικαλύπτεται από κοινωνικές νόρμες και συμβάσεις που σχετίζονται με το ιδιαίτερο πολιτιστικό πλαίσιο της κάθε εποχής, αλλά, αντιθέτως, με το ίδιο το ανθρώπινο πρόσωπο, με τα ιδιαίτερα «ιδιώματα και γνωρίσματα» για τα οποία μας μίλησαν κορυφαίοι Πατέρες της Εκκλησίας. Αντιθέτως, το «κοινωνικό φύλο» σχετίζεται με αντιλήψεις και θέσεις οι οποίες κυριαρχούν σε μια δεδομένη εποχή και διαμορφώνουν μια «επίπλαστη» και πεποιημένη αυτοσυνειδησία και ένα «υπερεγώ», το οποίο επικάθεται στην ανθρώπινη προσωπικότητα και την μεταβάλλει ή την αποξενώνει από τον πραγματικό της εαυτό, τα θεόσδοτα τάλαντα και εφέσεις της. Τα «έμφυλα στερεότυπα» είναι ακριβώς εκείνα τα στερεότυπα που έχουν να κάνουν με το κάθε φύλο και το τι αναμένεται από (ή επιβάλλεται σε) αυτό σε μια δοσμένη κοινωνία. Για να πάρουμε υπεύθυνα και δίκαια θέση πάνω σε αυτά τα θέματα ως Ορθόδοξοι Χριστιανοί, πρέπει αναμφίλεκτα να διεισδύσουμε και στο βάθος του πνεύματος των μεγάλων Πατέρων και Μητέρων της Εκκλησίας, με βάση τα (αυθεντικά) γραπτά τους.

Πατέρες και κοινωνικά στερεότυπα

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό του αγ. Ιωάννη του Χρυσόστομου, όπως διατυπώνεται στις πολυπληθείς επιστολές του από την εξορία. Ο άγ. Ιωάννης, σε αυτές τις επιστολές θα διαπιστώσει ότι υπάρχουν βέβαια διαφορές στη «φύση, τα εξωτερικά γνωρίσματα, τις πράξεις και τις ενέργειες» των φύλων. Με βάση και τον «θεολογικό ρεαλισμό»(καθ. Στ. Παπαδόπουλος) από τον οποίο διακρινόταν, θα επισημάνει αόριστα ότι «έχει καθιερωθεί» (δεν διευκρινίζεται, αλλά υπονοείται μάλλον: από τα πράγματα, από την υπάρχουσα κοινωνία) ο άνδρας να ασχολείται μάλλον με τα πολιτικά ζητήματα και αυτά της αγοράς, ενώ οι γυναίκες με αυτά της οικίας. Ταυτόχρονα όμως, θα επισημάνει ότι –σε αντίθεση, όπως φαίνεται, με την κοινωνία της εποχής και τις αντιλήψεις της- στα χριστιανικά ζητήματα και στην Εκκλησία, η γυναίκα μπορεί να αγωνίζεται εξίσου ή και με μεγαλύτερη ζωτικότητα από τον άνδρα:

«Όμως σε ό,τι αφορά στα αγωνίσματα για το Θεό και τους κόπους υπέρ της Εκκλησίας, δεν ισχύει αυτό, αλλά είναι δυνατόν η γυναίκα να επιδίδεται στον καλό αυτό αγώνα και με πιο πολλή δύναμη. Αυτό άλλωστε μαρτυρεί και ο Απ. Παύλος, ο οποίος στην επιστολή προς τους συμπατριώτες σας επαινεί και τιμά πολλές γυναίκες, επισημαίνοντας ότι δεν κοπίασαν και λίγο να διορθώσουν τους άνδρες τους και να τους επαναφέρουν στο δρόμο του Θεού. (…) Αυτά τα λέω, για να μη νομίζεις ότι είναι κάτι ξένο για σένα να καταπιάνεσαι με τη φροντίδα και τους κόπους που συντελούν στην αποκατάσταση της εκκλησιαστικής τάξεως και ειρήνης. Και όχι μόνο, αλλά και ότι έχεις καθήκον, κι εσύ η ίδια, και μαζί με όσες άλλες είναι δυνατόν, να καταπαύσει ο γενικός σάλος και η σύγχυση που χτύπησε τις Εκκλησίες της Ανατολής» (Επιστολή προς -συνεργάτιδα- Ιταλική).

Άλλωστε αλλού θα μιλήσει για την «αγγελική κατάσταση» (ανεξάρτητη δηλαδή του φύλου) της Εκκλησίας, στην οποία από την αποστολική εποχή οι αποφάσεις λαμβάνονταν χωρίς διακρίσεις από όλα τα μέλη της, άνδρες και γυναίκες:
«Ιδού της Εκκλησίας το αξίωμα και η αγγελική κατάσταση. Κανένας εκεί δεν διαφέρει σε τίποτα, ούτε ο άνδρας ούτε η γυναίκα. Το ίδιο επιθυμώ για την Εκκλησία και σήμερα». (Χρυσόστομος, J.P. Migne, τόμος 60, 36)

Ο άγ. Γρηγόριος ο Θεολόγος σε κάποιο σημείο του έργου του θα μιλήσει κι αυτός για την αρετή ως κριτήριο για τον άνθρωπο που υπερκαλύπτει το φύλο, ενώ ο άγ. Γρηγόριος Νύσσης, θα επαινέσει σε επικήδειο λόγο την Αυτοκράτειρα Πλακίλλα (356-386) για την δημόσια παρουσία και παρρησία («πεπαρρησιασμένη αιδώ») της, όπως και την αρετή της κατά την άσκηση της εξουσίας και συγκεκριμένα θα εξάρει τη φιλοπτωχεία, φιλοξενία, φιλία προς φυλακισμένους των πολιτικών που εφαρμόζει ως βασίλισσα και, μάλιστα, ειδικότερα, τη χορήγηση αμνηστίας σε φυλακισμένους ως πράξη ανώτερη αυτής που αναφέρει ο Χριστός στο «Ευαγγέλιο της Κρίσεως» ως κριτήριο σωτηρίας. Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος θα επαινέσει ακόμη και την Αυτοκράτειρα Ευδοξία (που δίωξε τον ίδιο τελικώς δύο φορές επειδή της άσκησε κριτική για κοινωνικοοικονομικά ζητήματα) για την ευσέβειά της ως «πολιτικού» της εποχής, την οποία εκδήλωσε συμμετέχοντας σε δημόσια λιτανεία αγίων. Από τα παραπάνω ενδεικτικά στοιχεία, που διατυπώνονται σε μια εποχή που επικρατεί ακόμη πολύ μεγάλη ανισότητα μεταξύ των φύλων, καθώς και τους βίους και πολιτείες αγίων όπως η Αγ. Αικατερίνη, μπορεί να καταδειχθεί η μεγάλη και έμπρακτη αντίθεση των Αγίων προς ό,τι αποκαλείται στη σύγχρονη βιβλιογραφία «κοινωνικό φύλο» και τα συναφή στερεότυπα. Κι αυτό σε τέλεια αντίθεση προς παλαιότερες ντροπιαστικές και εντελώς εσφαλμένες εγκυκλίους της εκκλησιαστικής διοίκησης, όπως αυτή του Μεσοπολέμου που κήρυσσε ρητά και κατηγορηματικά το δικαίωμα ψήφου των γυναικών ως …αντίθετο στη διδασκαλία της Εκκλησίας!

Σύγχρονα «έμφυλα στερεότυπα»

Ειδικά στις μέρες μας, τα «έμφυλα στερεότυπα» διαμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό, όπως έχει δείξει και η συγγραφέας Εύα Στάμου (βλ. στο «Η επέλαση της ροζ λογοτεχνίας», εκδ. Gutenberg), από ένα νεοφανές μετα-φεμινιστικό πολιτιστικό μίγμα, κατά τα πρότυπα της ποπ κουλτούρας και παραλογοτεχνίας τύπου «50 αποχρώσεις του γκρι». Τέτοια στερεότυπα, όπως και κάθε λογής απαξιωτικά και αλλοτριωτικά του ανθρώπινου προσώπου στερεότυπα, οφείλουν να καταπολεμούνται, με τη συμβολή και της κρατικής εκπαίδευσης. Παράλληλα, αυτό το οποίο δεν θα ήταν επιθυμητό θα ήταν η εξίσου αλλοτριωτική ισοπέδωση των διαφορών, των τάσεων, ειδικών ικανοτήτων και γνήσιων κλίσεων και ταλέντων, μεταξύ των δύο φύλων. Ταυτόχρονα, μη-επιθυμητή θα ήταν η αυθαίρετη και αντιεπιστημονική ανάδειξη ενός «τρίτου φύλου», και ένας γενικευμένος και αδιάκριτος έπαινος όλων των πολυποίκιλων παρόμοιων συμπεριφορών και «προσανατολισμών». Το βέλτιστο θα ήταν να γίνουν αποδεκτοί τέτοιοι άνθρωποι όπως είναι, να καλλιεργηθεί η κατανόηση και αποδοχή τους ως μέλη της σχολικής και αργότερα τοπικής και εθνικής μικροκοινωνίας, χωρίς ίχνος κατάκρισης, εξουθένωσης και περιθωριοποίησης, φαινόμενα  άλλωστε πολύ συχνά και στις μέρες μας. Εφόσον η «θεματική εβδομάδα» είναι εν τω γεννάσθαι, δεν μπορούμε, εντίμως, να πούμε τίποτα παραπάνω από το ότι δεν φαίνεται μεν να καλλιεργούνται τα τελευταία αρνητικά στοιχεία, αλλά και ότι δεν μπορούν εξολοκλήρου να αποκλειστούν εκ προοιμίου στην πράξη.

Επίλογος

Ευρύτερα, το σχολείο θα πρέπει να προωθήσει περισσότερες παρόμοιες δραστηριότητες, όπως και μαθήματα, που σχετίζονται με κοινωνιολογικούς, πολιτικούς, ηθικούς και ευρύτερους υπαρξιακούς και φιλοσοφικούς προβληματισμούς. Έτσι, θα μπορούσε να αμβλυνθεί σταδιακά η σημερινή κατάσταση όπου ένα παιδί, μετά τη 12ετή φοίτηση στο δημόσιο σχολείο, δεν είναι σε θέση ούτε να προσδιορίσει αλλά ούτε και να έχει προσλαμβάνουσες και γνώσεις αναφορικά προς θεμελιώδη ζητήματα επιλογών της ζωής του ή των συνανθρώπων του, καταλήγοντας έτσι να χειραγωγείται με αγελαίο τρόπο από διάφορες μόδες και τάσεις προς τις οποίες συσχηματίζεται και οι οποίες είναι από επιπόλαιες και ανώφελες έως επώδυνες και ολέθριες. Αντίθετα, πρέπει να ενθαρρυνθεί η ανακάλυψη (και σχολική/κοινωνική) αποδοχή της αυθεντικής προσωπικότητας και η συστηματική καλλιέργεια των ιδιαίτερων κλίσεων και χαρισμάτων κάθε παιδιού.

 

 

Σημείωση: Τμήμα του κειμένου δημοσιοποιήθηκε στην προηγούμενη ανάρτηση με την αφορμή της λεγόμενης «Παγκόσμιας ημέρας της γυναίκας»
Advertisements

Ετικέτες: , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: