Λίγα σημεία περί μοναχισμού και αλλοίωσής του(β’ μέρος)

by

Άγ. Σάββας Nemanja

Γέροντες και υποτακτικοί

Για να ξαναπιάσω το νήμα από το α’ μέρος των σημειώσεων, θα αναφέρω κάποια πράγματα για το θέμα αυτό, που δημιουργεί προβλήματα τεράστια και σύγχυση. Τι είναι ο γέροντας και γιατί όλοι τις τελευταίες δεκαετίες μιλούν για τους γέροντες; Σε ένα ωραίο βιβλίο διαβάζω τα εξής:

«Γέροντας στην ορθόδοξη παράδοση καλείται ο κληρικός ή ο μοναχός ο οποίος θεραπεύτηκε με τη χάρη του Θεού και βοηθά τους υποτακτικούς του να θεραπευτούν κι αυτοί, να περάσουν δηλαδή μέσω της κάθαρσης της καρδιάς στον φωτισμό και τη θέωση» («Μικρή Φιλοκαλία, Ευ. Κορακοβούνη, σελ. 27)

Γέροντας είναι δηλαδή ο «πνευματικός καθοδηγητής», το οποιοδήποτε  κατά βάση θεοφόρο πρόσωπο, που όντας ήδη το ίδιο θεραπευμένο πνευματικά μπορεί, εάν θέλει, να αναλάβει να καθοδηγήσει διακριτικά κάποιον που θα του το ζητήσει και στην δική του θεραπεία. Κατ’ακρίβεια είναι θεούμενος, δηλαδή ζων άγιος. Κατ’επιείκεια μπορούν να είναι και άλλα πρόσωπα, που προφανώς θα πρέπει να έχουν την ελάχιστη ταπεινότητα να μην «απαιτούν» αδιάκριτες υπακοές στα πιστεύματά τους.

Το μεγάλο πρόβλημα οπότε και η αλλοίωση εδώ ξεκινάει όταν άνθρωποι άπειροι της Χάρης του Θεού θέλουν να κάνουν τους γέροντες και τους πνευματικούς. Σύμφωνα με κάποιο λόγο του άγ. Ιγνάτιου του Θεοφόρου, σε αυτήν την περίπτωση κολάζονται και οι δύο, και ο «πνευματικός καθοδηγητής» και ο πνευματικά «καθοδηγούμενος». Πόσω μάλλον όταν έχουμε υποκατάστατα γερόντων σε φανερά εμπαθείς, αφιλάνθρωπους, αν όχι σαδιστές, «ομαδάρχες»/-ισσες οι οποίοι καταδυναστεύουν τα πρόσωπα που έκαναν το τεράστιο πράγματι λάθος να τους εμπιστευτούν, όπως αυτοί που περιγράφει αυτοβιογραφικά ο Χ. Γιανναράς λ.χ. στο «Καταφύγιο ιδεών», όπου αναφέρεται στην ολέθρια περιπέτειά του στην «Ζωή» της δεκαετίας του 50-60…

Σχετικά με το θέμα των γερόντων, ο αείμνηστος καλός πατέρας Μωυσής Αγιορείτης (γέροντας/πνευματικός πατήρ ο ίδιος) λέει μεταξύ άλλων τα εξής:
«…χρειάζεται διάκριση στο ανθηρό φαινόμενο της έντονης γεροντολογίας()Το χειρότερο βέβαια είναι ένας άγευστος των θείων εμπειριών και ακτίστων ενεργειών του Θεού να παρουσιάζεται ως χαρισματούχος και να παραπλανά. Ο Θεός να μας προστατεύει από τέτοιους «αγίους»…»

Και συνεχίζει πάνω στο θέμα της εμπιστοσύνης εκ μέρους των απλών ανθρώπων της πίστης:
«Οι πιστοί καλούνται σε αυστηρές επιλογές. Η ψευδοαγιότητα αποτελεί φοβερή θεομπαιξία και θεομίσητη και κολάσιμη αθεοφοβία».

Πρότυπο του μοναχισμού;

Σύμφωνα με κάποια άποψη, το 5ο ευαγγέλιο ενός μοναχού είναι τα «ευρεθέντα ασκητικά» του άγ. Ισαάκ του Σύρου. Ο άγ. Ισαάκ, με όλη την απίστευτη όντως καλοσύνη και ταπείνωση ειδικά που φανερά είχε, ήταν ένα καταπληκτικό πρότυπο, καθοδηγητής, παιδαγωγός στην ζωή αυτή.

Δυστυχώς τείνει στις μέρες μας πολλές φορές να υποκατασταθεί το έργο του αγ. Ισαάκ από τον νεοαγιοκαταχθέντα όσ. Νικόδημο Αγιορείτη, ο οποίος, με κάθε καλό που μπορούμε και πρέπει να του αναγνωρίσουμε (λ.χ. λόγιος, με καταπληκτικό μνημονικό, με ασκητική ζωή, με απλότητα, με έργο συνέχισης του άγ. Μακαρίου Νοταρά στην ανθολόγηση των Πατερικών κειμένων που κατέληξαν στην «Φιλοκαλία») και με βάση τις έρευνες πολλών ήταν πάρα πολύ επηρεασμένος από το δυτικό περιβάλλον και ιδέες της εποχής του(18ος αι.-έζησε στην Νάξο, όπου ως ένα βαθμό είχαν επιρροή οι Ιησουίτες) τις οποίες και, όπως λέγεται, «συγκέρασε» στο έργο του. Μάλιστα, συμβαίνει να προβάλλεται ως πρότυπο και το βιβλίο Ιησουίτη μοναχού που διασκεύασε, δηλαδή ο «Αόρατος πόλεμος», που με όλα τα ωφέλιμά του έχει και πολλά πάρα πολύ και εξώφθαλμα παράξενα και ξένα για την Ανατολική Πατερική παράδοση.
Τίθεται εδώ το εύλογο ερώτημα γιατί δεν επελέγη ένας επίσης Κολλυβάς ως πρότυπο, γενάρχης του Φιλοκαλισμού και αποδεδειγμένα άγιος (ως πρόσωπο που αξιώθηκε με θεοσημείες και χαρίσματα εκ Θεού δηλαδή), όπως ο άγιος Μακάριος Νοταράς. Ποια είναι τα κριτήρια που επέφεραν άραγε μια τέτοια επιλογή που συντηρείται με πολλούς τρόπους ως σήμερα;

Μοναστικό κοινόβιο ως πρότυπο (αντι-)κοινωνίας

Όταν κανείς γίνεται μοναχός ή μάλλον και πριν ακόμη γίνει, επιβάλλεται με πολύ αυστηρές ποινές(αφορισμού κ.λπ.) από τους Ιερούς Κανόνες(τοπικής εν Γάγγρα που αργότερα επικυρώθηκαν από Οικουμενική Σύνοδο) να γίνει όχι από βδελυγμία προς τον γάμο, αλλά από μια άλλη κλήση και ειδικό χάρισμα προς μια ζωή ολοκληρωτικής αφιέρωσης.

Η κοινωνία όμως του κοινοβίου που χτίζουν οι κοινοβιάτες μοναχοί θεωρείται ως υπόδειγμα και για την εν τω κόσμω κοινωνία. Η ισότητα που έχουν οι άνθρωποι εκεί, η κοινοκτημοσύνη και έλλειψη ιδιοκτησίας και άρα αδικίας, αρπαγής κτλ, το πνεύμα σεβασμού στην προσωπικότητα του καθενός που εκφράζεται και με την δουλειά/διακόνημα που κάνει βάσει αυτής, η βαθιά δημοκρατική επίλυση των ζητημάτων στην «σύναξη των αδελφών», όλα αυτά όταν λειτουργούν σωστά είναι ένα θαυμάσιο υπόδειγμα λειτουργίας κοινωνίας από κοινωνικοοικονομική και πολιτική/διοικητική άποψη και, όπως έλεγε και ο άγ. Αθανάσιος ο Πάριος κατά την περίοδο της Γαλλικής Επανάστασης, συνιστά υπόδειγμα και για την έξω κοινωνία.
Ο μοναχισμός άλλωστε ξεκίνησε μετά την κρατική αναγνώριση και προσεταιρισμό του χριστιανισμού ως μια επανάσταση ελευθερίας και εξέγερσης ενάντια στο κακό «εν τω εαυτώ και εν τω κόσμω», όπως λέγεται για τον (ιδρυτή της σερβικής εκκλησίας) άγ. Σάββα Νεμάνια, και κατά την άποψή μου αυτόν τον χαρακτήρα, σε όλες τις μορφές, θα πρέπει πάντοτε να έχει.
Απαραίτηση σημείωση: Όλα τα παραπάνω εννοείται πως δεν γράφονται ως κάποια μελέτη με αξιώσεις κτλ, αλλά είναι στοιχεία που κατά την γνώμη μου δεν τους δίνεται η σημασία που πρέπει από πολλούς «αρμοδιότερους», οπότε τα σημειώνω για όσους ενδιαφέρονται για αυτά τα θέματα, με την ελπίδα να τα ψάξουν και οι ίδιοι περισσότερο και να τα διαπιστώσουν. Αν κάποιος διαφωνεί κάπου, θα είναι μεγάλη χαρά για εμένα να μου τεκμηριώσει αυτή την διαφωνία του.

Ορισμένες πηγές από όπου αντλήθηκαν στοιχεία:
1. «Λόγος ως αντίλογος», π. Γ. Μεταλληνός, 1998, Αρμός
2. «Η μαρτυρία του Αγίου Όρους στον σύγχρονο κόσμο»,  π. Μωυσής Αγιορείτης, 2003, Πρότυπες Θεσσαλικές Εκδόσεις
3. «Φώτα και φως», π. Γ. Μεταλληνός,  2001, εκδ. Σταμούλη
4. «Ο ορθόδοξος γάμος», π. Ιωάννης Μέγιεντορφ, εκδ. Ακρίτας
5.  «Κατά ειδώλων»/»Κατά ελλήνων», Μ. Αθανάσιος
6. «Ο εμός φιλόσοφος: Ισαάκ ο Σύρος», Π.Μ. Σωτήρχος,  εκδ. Ακρίτας, 2001
7. «Γάμος και αγαμία», Γ. Πατρώνος

Ετικέτες: , , , , , , , , , , , ,

4 Σχόλια to “Λίγα σημεία περί μοναχισμού και αλλοίωσής του(β’ μέρος)”

  1. Ανωνύμα Says:

    Ξέρεις τι σκέφτομαι Φιλαλήθη; Ότι υπάρχουν πιστοί άνθρωποι ΔΙΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ, οι οποίοι μπορούν να καταλάβουν αυτήν την θεία χάρη και αγιότητα που λες σε έναν πνευματικό καθοδηγητή. Οι υπόλοιποι όμως που ΔΕΝ έχουν το χάρισμα της διαίσθησης, πώς να διαλέξουν άραγε έναν χαρισματούχο πνευματικό;

    Μήπως τελικά σώζει η καλή προαίρεση και μόνο που θα δείξει μια ψυχή και θα τολμήσει να σκύψει κάτω από το πετραχείλι ενός ΟΠΟΙΟΥΔΗΠΟΤΕ πνευματικού; Ακόμα κι αν αυτός είναι ανάξιος; Διότι, τελικά, αυτό που σώζει είναι το άγιο Πνεύμα που περνάει μέσα από τον ανάξιο ακόμα κληρικό-πνευματικό και φτάνει στην ψυχή αυτού που μετανοεί.

    Δεν ξέρω, μια σκέψη έκανα και θα ήθελα την γνώμη σου φυσικά.

  2. philalethe00 Says:

    @Ανωνύμα
    Γεια σου, Ανωνύμα!
    Πολύ καλό το ερώτημα…
    Κατά την γνώμη μου, αυτό που λες είναι απόλυτα σωστό, αν μένει σε αυτά τα πλαίσια. Δηλαδή όταν κανείς πηγαίνει για εξομολόγηση, χρειάζεται απλώς ένας παπάς, είτε αυτός είναι άξιος ή και χαρισματούχος είτε ο πλέον ανάξιος «αχθοφόρος της ιερωσύνης».

    Αλλά εάν κανείς ψάχνει(δικαίωμά του είναι), όντας είτε μοναχός είτε εν τω κόσμω, κάποιο άνθρωπο να του δώσει κάποιες συμβουλές για την ζωή του, τότε οπωσδήποτε πρέπει να ψάξει κάποιον που να έχει φανερά τα χαρίσματα και τα γνωρίσματα του αγ. Πνεύματος και ορθοτομεί. Είμαι της γνώμης ότι ο καθένας μπορεί να το κάνει αυτό…🙂
    Μην ξεχνάμε αυτό που λέει και στο κατά Λουκάν «Τυφλός εάν οδηγή τυφλόν, αμφότεροι εις βόθυνον πεσούνται». Επίσης, ότι ο Χριστός αποκαλούσε τους νομοδιδάσκαλους της εποχής του, γραμματείς και Φαρισαίους «οδηγούς τυφλούς» και ότι «κλείνουν την Βασιλεία του Θεού μπροστά από τους ανθρώπους, εφόσον ούτε οι ίδιοι μπαίνουν ούτε τους άλλους αφήνουν να μπουν»…

  3. Ιωάννης Says:

    Μπορείτα να μου υποδείξετε που ακριβώς έχει δυτικές επιρροές ο Νικόδημος Αγιορείτης; Δε γνώριζα κάτι τέτοιο. Και πως υποστηρίζετε ότι τείνει να αντικατασταθεί το έργο του Ισαάκ του Σύρου με αυτό το Νικοδήμου, ο οποίος έζησε 11 αιώνες μετά;

    Ευχαριστώ!

  4. philalethe00 Says:

    @Ιωάννης
    Γεια σου, Ιωάννη, ευχαριστώ για το πολύ ενδιαφέρον ερώτημα.
    Προσωπικά ξεκίνησα να διαβάζω τον Νικόδημο τον Αγιορείτη από ιησουιτικό κείμενο που διασκεύασε ως «έργο τινός σοφού ανδρός», δηλαδή τον «Αόρατο Πόλεμο». Αν κανείς διαβάσει αυτό το βιβλίο ήδη βρίσκεται μπροστά σε μια σειρά από καινοφανείς διδασκαλίες.

    Αν μπορέσεις, Ιωάννη, θα πρότεινα να αναζητήσεις το βιβλίο του π. Γεώργιου Μεταλληνού «Λόγος ως αντίλογος». Από εκεί έχω αντλήσει ειδικά την πληροφορία περί αποδεδειγμένων δυτικών επιρροών του οσ. Νικόδημου Αγιορείτη. Αυτές τις δυτικές επιρροές σύμφωνα με τον συγγραφέα τις έχει αποδείξει ο καθ. π. Β. Καλλιακμάνης στο έργο του. Ο π. Βασίλειος αναφέρει ότι «συγκέρασε» όλες τις τάσεις που επικρατούσαν στην εποχή του, οπότε για αυτό κανείς βλέπει όλες αυτές τις δυτικίζουσες αποκλίσεις, είτε επειδή το Ευαγγέλιο τείνει να λογίζεται ως νομικισμός ή ηθικισμός(«Χρηστοήθεια των Χριστιανών»), είτε επειδή η επεξεργασία που έκανε στην ανθολόγηση των Ησυχαστικών Κειμένων στην Φιλοκαλία έχει κάπως ατομοκεντρικό χαρακτήρα, είτε επειδή είναι ο πρώτος που «αγιοκατατάσσει» τον ιερό Αυγουστίνο Ιππώνος που είναι ο γεννήτορας του δυτικού χριστιανισμού είτε επειδή προσάρμοσε τα δυτικά εξομολογητάρια επί το «Ορθοδοξότερον» είτε επειδή φαίνεται πως αναπαγάρει τις θεωρίες του Ανσέλμου του Καντέρμπουρυ(τουλάχιστον την φρασεολογία) είτε πάρα πολλά ακόμη. Το ενδιαφέρον είναι ότι σε αντίθεση με τον επίσης μεγάλο ασκητή Άγιο Μακάριο Νοταρά, που στάθηκε και γενάρχης του Φιλοκαλικού Κινήματος που ο ίδιος συνέχισε, δεν μαρτυρούνται θεοσημείες, ούτε στην επίσημη πράξη αγιοκατάταξής του. Δεν ξέρω εάν αυτό κάτι μπορεί να μας πει… Για να συγκεφαλαιώσω: ένα μέρος του έργου του Νικόδημου Αγιορείτη όντως είναι ανακεφαλαίωση του έργου των Πατέρων της Εκκλησίας. Ένα άλλο μέρος είναι καινοτομίες από δυτικές επιρροές που δυστυχώς δημιούργησαν μία άλλη «παράδοση» τους δύο τελευταίους αιώνες.
    Έτσι εξηγείται και η υπερβολική αναφορά που γίνεται στο έργο του τελευταίως. Ταιριάζει γάντι στο πεπλανημένο και αφιλάνθρωπο πνεύμα της εποχής μας δυστυχώς…
    Ο άγ. Ισαάκ ο Σύρος θεωρείται από όντως παραδοσιακούς μοναχούς και αθωνίτες ειδικά ως το σημαντικότερο έργο μετά τα Ευαγγέλια. Δηλαδή Καινή Διαθήκη και κατόπιν Ασκητικά τα Ευρεθέντα του Ισαάκ του Σύρου. Αυτή ήταν η αγιορείτικη λογική πριν το 1967. Κατόπιν, με ορισμένες από τις νέες «αδελφότητες» που εγκαταστάθηκαν και είχαν τελείως άλλο πνεύμα(προέρχονταν συχνά από παλαιά οικοτροφεία της «Ζωής», σύμφωνα με τον π. Γ. Μεταλληνό) ήρθε το νέο πνεύμα στο οποίο ταιριάζει το έργο του Νικοδήμου. Άλλωστε πολλοί μοναχοί της εποχής ονομάστηκαν Νικόδημοι, που προέρχονταν εν μέρει από τέτοια μάλλον προβληματικά περιβάλλοντα…

    Δεν ξέρω εάν μπόρεσα να διαφωτίσω με αυτά. Πρόκειται για ένα θέμα που με απασχολεί έντονα. Κι εγώ πολύ πρόσφατα τα ανακάλυψα όλα αυτά. Όσους μας ενδιαφέρει η γνήσια ορθόδοξη χριστιανική πνευματικότητα, αυτά τα πράγματα είναι φλέγοντα πράγματι… Και πρέπει κανείς να σκάψει για να τα βρει.

    Πολλές ευχές.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: