Λίγα σημεία περί μοναχισμού και αλλοίωσής του

by

Λαμβάνοντας υπόψη το ενδιαφέρον που υπάρχει για τα θέματα του γάμου και του έρωτα, με βάση την δημοφιλία του προπέρσινου άρθρου του ιστολογίου, σκέφτηκα σήμερα να γράψω ορισμένα πράγματα περί του σύγχρονου μοναχισμού. Ειδικότερα, κάποια θέματα που θα μας απασχολήσουν είναι το τι είναι ο ορθόδοξος χριστιανικός μοναχισμός, ποια η σχέση του με την χριστιανική ζωή και τα «χριστιανικά ιδεώδη» και ποια η σχέση του με άλλες γνωστές μορφές ασκητισμού(πυθαγόρειος/νεοπυθαγόρειος, δυτικοχριστιανικός, βουδιστικός/ινδουιστικός).

«Καλογηροθρησκεία»

Ο Διδάσκαλος του Γένους Αδαμάντιος Κοραής είχε διασήμως γράψει κάποτε ότι η Ορθοδοξία είναι «καλογηροθρησκεία». Οι Βαυαροί είχαν τις ίδιες αρνητικές απόψεις περί μοναχισμού και διέλυσαν πολλά από τα ορθόδοξα μοναστήρια. Παρά το ότι η «Ζωή» συστηνόταν σαν «μοναχικόν τάγμα» (τάγματα μοναχικά έχουν οι Ρωμαιοκαθολικοί, αν δεν με απατάει η μνήμη, μόνο…)  τις ίδιες απόψεις είχαν και τα θρησκευτικά σωματεία (Ζωή, Σωτήρας κ.ά.) έως και την δεκαετία του ’60, οπότε υπήρξε μια «νεοπατερική αναγέννηση» με βάση και την κριτική που άσκησαν στην «Zωή» οι θεολόγοι του περιοδικού «Σύνορο» με επικεφαλής τον παλαιό αφιερωμένο άγαμο θεολόγο της «Ζωής» Χρήστο Γιανναρά και, ακόμη νωρίτερα, πολλούς ρώσσους θεολόγους της Διασποράς όπως τον πατέρα Γεώργιο Φλωρόφσκυ. Αυτές οι απόψεις είναι εσφαλμένες, περιττό να πούμε ίσως. Η επιλογή ενός τέτοιου δρόμου είναι ανοιχτή για κάθε έναν που θέλει να τον δοκιμάσει και ακολουθήσει και έχει την κλήση. Η κλήση αυτή μπορεί να αφορά μια ζωή κοινοβιακή ή αναχωρητική, ή ενός μοναχισμού κοινωνικού/διακονικού ως αυτός που ακολούθησε η οσ. Μαρία Σκομπτσόβα με τις ολοπρόθυμες ευλογίες του Μητροπολίτη του Παρισιού Ευλόγιου ή η μητέρα/γερόντισσα Γαβριηλία.

Μοναχισμός και αλλοίωσή του

Παρότι το γνωστό θεωρούμενο ως τρίπτυχο του μοναχισμού το συναντάμε και στον Φραγκίσκο της Ασσίζης(πενία/ακτημοσύνη, υπακοή, παρθενία), οι αξίες αυτές δίνουν όντως ένα πλέγμα σημαντικό για τον ορθόδοξο μοναχισμό. Η υπακοή νοείται πρώτιστα ως υπακοή στον Χριστό και κατόπιν ως υπακοή στους αδελφούς και τον Γέροντα για τους κοινοβιάτες μοναχούς. Επίσης η υπακοή προϋποθέτει κατ’ ακρίβειαν ο Γέροντας να είναι θεούμενος/ζων λόγος του Θεού. Η παρθενία(<«παρά» + «Θεώ») έχει την έννοια της ολοκληρωτικής αφιέρωσης στον θείο έρωτα. Η ακτημοσύνη επίσης συμπληρώνεται με την κοινοχρησία που ακυρώνει εν τη γενέσει του κάθε λογισμό για βιοτική μέριμνα σύμφωνα με τον λόγο του Χριστού: «μη μεριμνάτε». Στις μέρες μας καλλιεργείται εν μέρει ένα είδος μοναχισμού που μοιάζει με το τάγμα των πυθαγορείων στην αρχαιότητα και που περιέπαιζε ο Άγ. Αθανάσιος ο Μέγας στο «Κατά Ελλήνων»/»Κατά ειδώλων». Οι Πυθαγόρειοι έλεγαν για τον «Γέροντά» τους, τον Πυθαγόρα «Ούτος έφα», δηλαδή τηρούσαν τους λόγους του ως θέσφατα και επίσης τηρούσαν μια απόλυτη σιωπή. Αντιθέτως, ο Γέροντας κυρίως πρέπει να είναι τύπος και όχι νομοθέτης, σύμφωνα και με τον Αββά Ποιμένα. Ειδικά αυτό ισχύει για τους «άπειρους Θεού», κάτι που φαίνεται από το αν έχουν γνήσια αγάπη, πόνο και ταπεινότητα, οι οποίοι μάλιστα δεν μπορούν να είναι Γέροντες, σε οποιαδήποτε ηλικία και αν φτάσουν.

Άσκηση  

Ένα άλλο χαρακτηριστικό γνώρισμα σύγχρονο είναι ένα είδος αποθέωσης των εξωτερικών μορφών άσκησης, η οποία μάλιστα νοείται εξωτερικά και όχι ως «φυλακή του νοός» και αυτοπειθαρχία/πειθαρχία των λογισμών. Είναι αποκαλυπτικό ότι στα χρόνια του Αντωνίου του Μεγάλου ο πιο άγιος άνθρωπος ήταν ένας τσαγκάρης στην Αλεξάνδρεια που ήταν πάρα πολύ ταπεινός, είχε δηλαδή την αγία ταπείνωση και όχι την αυτομεμψία και ταπεινοφροσύνη(προσπάθεια να σκέφτεται κανείς ταπεινά για τον εαυτό του). Όμως τέτοια άσκηση κάνουν και οι βουδιστές, έκαναν οι πυθαγόρειοι κ.ά. Τέλειος ασκητής εθεωρείτο και ο νεοπυθαγόρειος Απολλώνιος Τυανέας. Δεν κάνει όμως η άσκηση τον άγιο και τον μοναχό, αλλά η άσκηση έχει ένα σκοπό και μία προϋπόθεση, που είναι ο θείος έρωτας και -σύμφωνα με ασκητικά κείμενα- ο «θερμός έρωτας του Θεού» και η Χάρη. Αυτή η άσκηση φαίνεται ότι κατατείνει περισσότερο στην σωματοκτονία ή τον κυνισμό, που είναι χαρακτηριστικό της άσκησης του καθολικισμού, που είναι νεοπλατωνίζων, και όχι στην παθοκτονία, δηλ. την μεταμόρφωση των παθών, που είναι χαρακτηριστικό του ορθόδοξου μοναχισμού.  

Μοναχισμός και γάμος

Ο μοναχισμός σύμφωνα με τους Πατέρες της Εκκλησίας δεν είναι μυστήριο, σε αντίθεση με τον γάμο, που είναι «μέγα μυστήριο», το οποίο βάσει του άγ. Ιωάννη του Χρυσόστομου περιλαμβάνει και τον έρωτα που «εγκατασπείρει» ο Θεός και οδηγεί σε αυτόν. Ο άγ. Ισίδωρος ο Πηλουσιώτης αποκαλούσε τον μοναχισμό στις επιστολές του ως «ακραία άσκηση»(«άκρα φιλοσοφία»). Ο άγ. Γρηγόριος ο Νύσσης έγραφε για την ζωή αυτή σε ομιλίες του ότι εν μέρει αντιβαίνει προς την φύση. Σε αντίθεση με αυτό, έρχεται η έγγαμη ζωή, που είναι σύμφωνα με τον άγ. Γρηγόριο τον Θεολόγο ο νόμος, ενώ ο δεύτερος γάμος, αντιθέτως, είναι η «συγχώρησις». Αυτήν την επίγνωση του μοναχισμού/αγαμίας ως μάλλον εξαιρετικής κατάστασης και υπέρ φύσιν «εσχατολογικού άλματος» την έχουν γενικώς οι Πατέρες της Εκκλησίας και ειδικά οι μεγαλύτεροι από αυτούς. (συνεχίζεται…)

Ετικέτες: , , , , , , , , ,

12 Σχόλια to “Λίγα σημεία περί μοναχισμού και αλλοίωσής του”

  1. Ανωνύμα Says:

    Φιλαλήθη,

    μας έλειψες🙂 Πολύ καλό το άρθρο! Έχω να σου κάνω 2 ερωτήσεις και ένα σχόλιο σχετικά. Οι ερωτήσεις μου είναι οι εξής:

    -Τί σημαίνει «κλήση»; Γιατί έγώ νόμιζα ότι όποια ψυχή δεχτεί την θεία χάρη, τότε και μόνο στρέφεται στον μοναχισμό.

    Δεύτερον, άκουσα από κάποιον ότι τα πάθη ΔΕΝ εξαφανίζονται. Τότε, τί παθαίνουν; Μόνο χαλιναγωγούνται ας πούμε; Ή μεταμορφώνονται όπως έγραψες κάπου;

    Και ένα σχόλιο ακόμα σχετικά με τον μοναχισμό και τον γάμο. Κάποτε, ένας καθηγητής της θεολογίας μου είχε πει ότι ΜΟΝΟ μέσα από τον γάμο ή τον μοναχισμό μπορεί κανείς να θεωθεί, να αγιαστεί. Μετά όμως από χρόνια, ακούω από τον πνευματικό μου ότι δεν είναι υποχρεωτικοί αυτοί οι 2 δρόμοι, αλλά μπορεί να θεωθεί κανείς και ΜΟΝΟΣ του! Χωρίς δηλ να παντρευτεί ή να μονάσει. Το τί είναι καλύτερο βέβαια για την ψυχή το ξέρει μόνο ο Θεός…

    • philalethe00 Says:

      @Ανωνύμα
      Γεια σου, Ανωνύμα!🙂
      Ευχαριστώ για τα καλά λόγια.
      Στις ερωτήσεις σου:

      1)Κλήση θα έλεγα ότι είναι η σηματοδοτούμενη πρόσκληση εκ μέρους του Θεού για κάποιο είδος ζωής. Βέβαια, όπως είχε πει και ο άγ. γερο-Παΐσιος, «ο Θεός δεν είναι στρατιωτικός διοικητής να τους βάζει όλους σε μία γραμμή[]θέλει αυτό που θα επιλέξεις να το τιμήσεις». Μπορεί κάποιος να έχει κλήση και για τα δύο είδη ζωής, εντός ή εκτός γάμου.

      2)Έτσι είναι, όπως είχε πει και ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος κάπου: «Να μη χάσουμε τα πάθη, αλλά να τα μεταμορφώσουμε».

      3)Εγώ προσωπικά δεν θεωρώ ότι ο Θεός σε αναγκάζει να επιλέξεις ένα από τα δύο. Οπωσδήποτε βέβαια, όταν κάποιος είναι άγαμος κληρικός κτλ, θεωρείται αρχιμανδρίτης, δηλαδή μοναχός, ιερομόναχος. Οι οργανώσεις ειδικά εφάρμοσαν πολύ αυτό το μοντέλο των «εν τω κόσμω αφιερωμένων», μυστακοφόρων «αδελφών» και κοτσοφόρων «δεσποινίδων». Αυτό ήταν κάτι το αρκετά παράδοξο πράγματι για τότε, εφόσον προερχόταν από το εξωτερικό.
      Δεν το θεωρώ όμως, προσωπικά, αν γίνεται με σεμνότητα και χωρίς υπερηφάνεια, ατόπημα. Για αυτό μας μιλάει η παραβολή των 10 παρθένων κατεξοχήν, που δεν είχαν αρκετό έλαιον(ελεήμονα καρδία)……

  2. Σαλογραία η Ευανθία Παναγοπούλου-Κουτσούκου Says:

    Ευχαριστούμε θερμά για το κείμενο, φίλτατε Φιλαλήθη!

    Τόμους θα μπορούσε να γράψει ένας άνθρωπος για τούτα τα ανεξάντλητα θέματα!

    Σε θεωρώ ευλογημένο που σου δωσε ο Θεός καλή γυναίκα τιμιωτέραν λίθων πολυτελών!

    Να τη χαίρεσαι και πάντα να την προσέχεις όπως την πρώτη, χαρμόσυνη μέρα του γάμου σας.

    Αν μια γυναίκα την κρατάει ο άντρας της, στον αφρό των κυμάτων του βίου, εκείνη η γυναίκα μετά..μπορεί να στηρίξει όλο το σύμπαν!
    😉

    • philalethe00 Says:

      @Σαλογραία η Ευανθία Παναγοπούλου-Κουτσούκου
      Καλησπέρα, ευχαριστώ για το (όπως πάντοτε εγκάρδιον και ειλικρινές) σχόλιο.🙂

      Σκέφτομαι συχνά ότι ο Θεός είναι ο καλύτερος προικοδότης των παιδιών που έχουν «απολαύσει την υιοθεσία» του.
      Δηλαδή είναι αυτός που με εξαιρετική και υπερφυσικά πραγματικά απλοχεριά δίνει ό,τι μπορεί να δώσει, πράγματα που ούτε φαντάζεται κανείς ούτε μπορούσε να τα επιθυμήσει ο ίδιος πριν σε αυτήν την έκταση.
      Κάτι παρόμοιο ισχύει και με τα πρόσωπα που περνούν από τις ζωές του καθένα από εμάς ή υπάρχουν μόνιμα σε αυτές, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο.
      Για αυτό, όπως λέω σε φίλους και φίλες που επιθυμούν τον γάμο, να μην αναζητούν… ηλιθιότητες και βλακείες, αλλά να αναζητήσουν το πρόσωπο με την …χρυσή καρδιά, χωρίς αγωνία, αλλά και χωρίς προκαταλήψεις και ελευθέρως.
      Δόξα τω Θεώ, η μάστιγα των …συνοικεσίων(κακώς εννοούμενων) πέρασε ανεπιστρεπτί.🙂

      Όσο για τα θέματα τούτα, δεδομένου και του τεράστια ενδιαφέροντος που υπάρχει, οπωσδήποτε θα υπάρξει εκτενής συνέχεια…😉

  3. 4_0 Says:

    Καλημέρα Φιλ.

    Μπορεί ο γάμος να είναι μυστήριο αλλά δες πώς ο Κύριος μιλά για το άθλημα της αγαμίας:
    «…..λέγουσιν αὐτῷ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ·
    εἰ οὕτως ἐστὶν ἡ αἰτία τοῦ ἀνθρώπου μετὰ τῆς γυναικός,
    οὐ συμφέρει γαμῆσαι.
    ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς·
    οὐ πάντες χωροῦσι τὸν λόγον τοῦτον, ἀλλ᾿ οἷς δέδοται·
    εἰσὶ γὰρ εὐνοῦχοι οἵτινες ἐκ κοιλίας μητρὸς ἐγεννήθησαν οὕτω. καὶ εἰσὶν εὐνοῦχοι οἵτινες εὐνουχίσθησαν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ εἰσὶν εὐνοῦχοι οἵτινες εὐνούχισαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.
    ὁ δυνάμενος χωρεῖν χωρείτω»
    Μάτθ. 10. 10-12

    Μέγας άθλος το ένα και μάλιστα όχι για όλους, μυστήριο –όπως μας λες- το άλλο. Στον καθένα μένει η επιλογή..
    Χαίρε.

    • philalethe00 Says:

      @4_0
      Γεια σου, φίλε.
      Είναι πράγματι άθλος, και καθένας είναι ελεύθερος, αν πραγματικά το θέλει πολύ και το μπορεί, να το προσπαθήσει.
      Ευχαριστώ για το σχόλιο!

  4. kass Says:

    Εδώ που τα λέμε οι ευνούχοι και οι …(pasta) φλώροι, είναι… Δύναμη! Αυτοί κάνουν στα ενδότερα όλων των Συστημάτων, εκ του αφανούς, τα μεγάλα κουμάντα!

    • philalethe00 Says:

      @kass
      Καλησπέρα, ευχαριστώ πολύ για το σχόλιο.
      Μεγάλη υπόθεση οι ευνούχοι και κατηγορία με πολλές υποκατηγορίες…🙂
      Αυτό που λες δεν το είχα παρατηρήσει, αν και μπορώ να δω πώς το εννοείς…
      Να είσαι καλά!🙂

  5. Ανωνύμα Says:

    Για τα γεγονότα: Μπήκαμε σε δίνη μου φαίνεται…Πάτε σε σπίτια σε χωριά ή σε αγροκτήματα, ετοιμάστε σακίδια επιβίωσης, προσευχηθείτε, εξομολογηθείτε και γενικά ετοιμαστείτε! Ποτέ δεν ξέρεις τί γίνεται….

    • philalethe00 Says:

      @Ανωνύμα
      Γεια σου, Ανωνύμα!
      Πράγματι, οι «εταίροι» έδειξαν το αποκρουστικό τους πρόσωπο…
      Εύχομαι και ελπίζω ότι θα είμαστε έτοιμοι, όπως αναφέρεις, αλλά και ψ ύ χ ρ α ι μ ο ι και θα σταθούμε στο ύψος των περιστάσεων. Ειδικότερα, δεν βρίσκω τον λόγο να προκαλέσουμε ηλιθίως εμείς οι ίδιοι «bank-run», έστω και αν πλήρως υπάρχει ρευστότητα για κάτι τέτοιο.
      Κρατάω ειδικά από αυτά που είπες τα της προσευχής και των μυστηρίων. Αυτά είναι πράγματι πολύ σημαντικά και απαραίτητα πράγματι.
      Θα επανέλθω όμως.
      Να είσαι καλά -καλή εβδομάδα!!!🙂

  6. N Says:

    «….α οι αμαθείς και α σ τ ή ρ ι κ τ ο ι στρεβλούσιν ως και τας λοιπάς γραφάς προς την ιδίαν αυτών απώλειαν» ( Β’ Πέτρ. γ’,16)/καποτε ειχες πνευματικο, εκοψες σχεσεις και εχεις δαιμονικες επιρροες. Το καταλαβαινεις και μονος σου.

  7. philalethe00 Says:

    @N
    Αγαπητέ μου ανώνυμε φίλε,
    όπως καταλαβαίνεις, δεν θα έπρεπε να εγκρίνω το σχόλιό σου με βάση το «ακατάλληλο» περιεχόμενό του, αλλά, όπως λέει και το ρητό, μου… αρέσει να ζω επικίνδυνα.

    Ποιος είναι αυτός που κάποτε είχε πνευματικό και …έκοψε σχέσεις;
    Διότι εγώ σίγουρα δεν μπορεί να είμαι.
    Και, αλήθεια, εσύ πώς τα μαθαίνεις όλα αυτά τα πιπεράτα και αποκαλυπτικά; Έχεις πληροφοριοδότες;🙂

    Λοιπόν, για να σοβαρευτώ,
    πες μου: ποιο είναι το σημείο των λεγομένων μου που σε πείραξε και γράφεις τα ζοφερά αυτά, ου μην και συκοφαντικά, λόγια;

    Θα διαβάσω, σε διαβεβαιώ, με μεγάλη προσοχή και απροκατάληπτα και κατόπιν θα σου απαντήσω- αν χρειαστεί.
    Σε παρακαλώ απλώς να γράψεις συγκεκριμένα και τεκμηριωμένα κατά το δυνατό για τα σημεία που διαφωνείς.

    Φιλικά.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: