Σκέψεις για 3 βιβλία που διάβασα πρόσφατα & που σας προτείνω…

by

Επέλεξα, αυθαίρετα μέχρι ένα σημείο, ορισμένα βιβλία που έχω πρόσφατα διαβάσει, για να σας παρουσιάσω ορισμένες εντυπώσεις, στοιχεία και κρίσεις για αυτά.

Κυριακή των Απόκρεω σήμερα, Σαρακοστή επίκειται° προσφέρεται ο καιρός για κάποιο χρόνο διαβάσματος  και περισυλλογής, κατά μόνας ή συλλογικά…

1. Αλ. Τσιριντάνης: Από τον μικρόκοσμο ενός μεγάλου, εκδ. Λυχνία, 2010

Είναι αρκετά παράξενο, αλλά ο καθ. Τσιριντάνης(1904- 1977), από τότε που τον έχω υπ’ όψει (πάνε λίγα χρόνια), καθ. Νομικής και εισηγητής του Ιδιωτικού Ασφαλιστικού Δικαίου στην Ελλάδα και μετέχων στην «αδελφότητα» «Ζωή» μέχρι ένα σημείο ενεργά, στάθηκε μια περίπτωση ανθρώπου ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για εμένα, παρά τα λάθη που μπορούμε να του καταλογίσουμε.

Τα λάθη αυτά τα συνοψίζει ο Στέλιος Παπαθεμελής σε ένα παμπάλαιο πραγματικά άρθρο του που μπορείτε να βρείτε στο βιβλίο του που δημοσιεύτηκε επί Χούντας του Παπαδόπουλου με τίτλο «Τίμιοι με την ελευθερία» (εκδ. Μήνυμα, 1971!).

Και πράγματι, μέσα στο βιβλίο αυτό, που φιλοξενεί «ανέκδοτα», δηλαδή μικρές διηγήσεις που βλέπουν τώρα πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας, περιστατικά χαρακτηριστικά από την ζωή του Τσιριντάνη, και κάποια σχόλια ανθρώπων κοντινών του για όλα αυτά, καθώς και αποσπάσματα από βιβλία του, τα βλέπουμε με ένα τρόπο πιο «ανάγλυφο», πιο ας πούμε συγκεκριμένο:

σε μια περίπτωση ομιλίας που έκανε επί Δικτατορίας, δεν υπάρχει παρά μόνο μια νύξη(και αν είναι νύξη) για τους Γερμανούς εργάτες που «έφυγαν από τον Χριστό και πήγαν στον Χίτλερ». Θα περίμενε κανείς άλλα και πιο πολλά από μια μορφή ηγετική τότε ενός «χριστιανικού κινήματος» που «έχασε το τραίνο», έστω στην δύση της ζωής του. Θα περίμενε μια μαρτυρία, εφάμιλλη έστω ενός Σεφέρη(«τρεις λέξεις νεκρές/γιατί τις σκοτώσατε;»), έγνοια έστω αυθόρμητα εκδηλούμενη° αυτά δεν τα είχε όμως, φαίνεται, τότε ο Τσιριντάνης. Τα είχε ο Νίκος Ψαρουδάκης. Αλλά αυτό είναι αλλουνού παπά βαγγέλιο.

Παραταύτα, ο Τσιριντάνης έχει εκπληκτικές και εκπληκτικά καθαρές από «χριστιανικές» και «ελληνικές» προκαταλήψεις επισημάνσεις και πρακτικές. Σε μια εποχή που πνιγόταν από το αποπνικτικό πνεύμα των «θρησκευτικών οργανώσεων» -που κατά τον Γιώργο Σεφέρη «απηχούν ξένους συρμούς»– ο Τσιριντάνης μιλούσε για

α)τον πιετισμό

β)τον φαρισαϊσμό, την στιγμή που ο δεξιός φαρισαϊσμός αφηνόταν στο απυρόβλητο, για να πολεμηθούν οι ανήθικοι/άθεοι και που ήταν «αντιχριστιανισμός», πνεύμα του Αντιχρίστου, σε αντίθεση με τον αθεϊσμό

γ)το «στυγνάζον»(χαρακτηριστικό των οργανώσεων τότε, δηλαδή το να προσβάλεις τους άλλους συνέχεια κάνοντας τον ηθικολόγο και τον αμείλικτο ελεγκτή των προσωπικών τους ζωών)

δ) τα χαρίσματα των κομμουνιστών που πρέπει οι Χριστιανοί να μιμηθούν, αν είναι άξιοι (αυτοθυσία, δίψα για δικαιοσύνη κ.ά.)

ε)το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της εποχής που πρέπει να κρατηθεί: η δίψα για κοινωνική δικαιοσύνη

…δεν ξέρω αν αυτά οφείλονται και στο βιογραφικό στοιχείο ότι ο πατέρας του Τσιριντάνη ήταν άθεος, αλλά «ευτυχώς όχι συνεπής άθεος», όπως λέει ο ίδιος. Γεγονός είναι πως καταστάσεις τέτοιες μέσα στην ζωή σου σε «αναγκάζουν» τρόπον τινά να δεις βαθύτερα.

Αλλά είναι αλήθεια ότι ο ίδιος μ’όλ’αυτά σου αφήνει ένα άρωμα αυθεντικότητας και όχι αποφορά φορμόλης. Επίτευγμα φοβερό για σήμερα, πόσω μάλλον για τότε…

2. Λ. Καμπερίδης: «…με εντάφια κτερίσματα»(Ο πύργος του Δράκουλα και ο «μεταφραστής» Παπαδιαμάντης), εκδ. Δόμος, 2010

Όσοι διαβάζετε τακτικά το blog σίγουρα θα ξέρετε ότι μας ενώνει εδώ με αυτό που λέμε απλά και σίγουρα ταμπελοποιητικά γοτθικό ρομαντισμό μια σχέση …συμπάθειας. Τουλάχιστον δηλαδή.

Δεν ξέρω πώς να το εξηγήσω: είναι η ανθρωπιά και η συντριβή; Είναι το μεταφυσικό και μυστηριώδες στοιχείο; Είναι μια ψυχολογία έντονα γνοιαστική για τον συνάνθρωπο; Είναι π.χ. που δεν μπορείς να αφήσεις από τα χέρια τον «χρυσό σκαραβαίο» του Έντγκαρ Άλλαν Πόε; Και εξηγείται και δεν εξηγείται έτσι. 

Ο συγγραφέας, Λ. Καμπερίδης, κάνει μέσα σε αυτό το βιβλίο (κοντά στην μέση είμαι) μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και τεκμηριωμένη υπόθεση: ο Παπαδιαμάντης, μεταφράζοντας τον «Πύργο του Δράκουλα» του Μπραμ Στόουκερ, δεν το κάνει εργαλειακά. Υπάρχει, εκτός από τον βιοπορισμό που υπάρχει και στα διηγήματά του, και επιλογή: υπάρχει σχέση, βαθύτατη με όλη αυτήν την κουλτούρα που αποκαλούμε «γοτθική». Αυτή είναι παρούσα σε πολλά ποιήματά του, καθώς επίσης και σε διηγήματά του, τόσο γνωστά όσο οι «έμποροι των εθνών».

Θα πρόσθετα απλώς πως ο έτερος Καππαδόκης της ομάδας Παπαδιαμάντη, ο Κόντογλου, είχε μια εξαιρετικά καλή άποψη για τον Πόε. Έκπληξη τεράστια είναι αυτό μάλλον, γιατί ο Κόντογλου από όσο ξέρω γενικώς είχε μια πολύ περήφανη άποψη περί λογοτεχνίας και δεν είχε σε περιωπή πολλούς από τους Έλληνες πεζογράφους που τους έχουμε σήμερα περί πολλού.

Ο ίδιος -που ήξερε γαλλικά, αλλά όχι αγγλικά- είχε μεταφράσει Ε.Α. Πόε από γαλλικές μεταφράσεις. Λέγεται πως οι μεταφράσεις αυτές δεν σώζονται. Αλλά και μόνο το γεγονός είναι καταπληκτικό.

Η έρευνα του Λ. Κ. περνάει μέσα και από την διερεύνηση μέσα από την λαογραφία και εκκλησιαστική παράδοση του κατά πόσο υπάρχουν όλα αυτά τα πλάσματα που αναφέρονται: βρυκόλακες, λάμιες, στρίγγλες κ.λπ. Προσωπικά βρήκα την συγκομιδή πολύ καλή για όποιον ενδιαφέρεται για όλα αυτά. Ήδη ξέροντας κάτι (θετικό) που -βάσει κάποιας πηγής- αναφέρει ο άγιος Κοσμάς κάπου για αυτό το θέμα.

3. Γ. Θεοτοκάς, «Η Ορθοδοξία στον καιρό μας», εκδ. «Εκδόσεις των φίλων»

Γενικά, ο Γιώργος Θεοτοκάς ήτανε για εμένα μια μεγάλη έκπληξη. Περιμένεις πως θα διαβάσεις και μερικές ψιλοκοινοτοπίες, αλλά τελικά διαβάζεις πράγματα από έναν άνθρωπο που δείχνει να προσπαθεί ή να βλέπει απλώς τα πράγματα πολύ καθαρά.

Ο Θεοτοκάς, που αφιέρωσε για το ταξίδι του στο Σινά και το άγ. Όρος  ένα βιβλίο ολόκληρο, από τα αρκετά γνωστά του, ήτανε αυτός ο οποίος έγραψε, σε ηλικία περί τα 23 έτη, το θεωρούμενο γενικά σαν μανιφέστο της «γενιάς του ’30»: «Ελεύθερο πνεύμα». Κύριο χαρακτηριστικό φυσικά αυτής της γενιάς ήταν η ελληνικότητα. Ο Θεοτοκάς ήταν με άλλα λόγια ένας άνθρωπος συνειδητό μέλος της Εκκλησίας, της Ορθοδοξίας δηλαδή, που τόνιζε το στοιχείο της ελληνικότητας.

Με όλα αυτά, θα μπορούσε να γίνει άνετα ένας συντηρητικός σαν αυτούς που έχουμε σήμερα και που νομίζουν ότι προασπίζονται τα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη και μετά το ’74 , τάχα, την «(ελλην)ορθοδοξία».

Δεν ήτανε όμως καθόλου κάτι τέτοιο: όπως τονίζει μέσα στο βιβλίο του αυτό, που είναι συλλογή άρθρων, οι παραδόσεις του Έθνους μας, είναι οι εξής τρεις:

η κλασσική αρχαία ελληνική γραμματεία, η Ορθοδοξία και το «φιλελεύθερο και δημοκρατικό πνεύμα του Εικοσιένα».

Και το λέει έτσι ακριβώς όποτε το αναφέρει: το φιλελεύθερο και δημοκρατικό πνεύμα του ’21!  Μοιάζει σχεδόν απίστευτο, διότι βρίσκεται σχεδόν στον αντίποδα της «εθνικοφροσύνης» που ξέρουμε.

Ο Θεοτοκάς επίσης μέσα σε αυτό το βιβλίο μιλάει για την «Χριστιανική Ένωση Επιστημόνων» (όπου ανήκε και ο Τσιριντάνης) και την διακήρυξή της, λέγοντας πως ξέρει πολύ καλά τι είναι η Ορθοδοξία, αλλά δεν ξέρει τι είναι τα «ελληνοχριστιανικά ιδεώδη» και ο «ελληνοχριστιανισμός», τα οποία παραπέμπουν μάλλον στον Εμφύλιο/»ανταρτοπόλεμο».

Μιλάει για τους θεολογικούς διαλόγους, υποστηρίζοντας θερμά την προσέγγιση, χωρίς βέβαια να προδίδεται η Ορθόδοξη πίστη, μιλάει για το πώς η εν Ελλάδι Εκκλησία (τότε και τραβάει μέχρι σήμερα αυτή η ίδια ιστορία!!) φαίνεται σαν να έχει χάσει τον προσανατολισμό της.

Αυτό το έπαθε, επειδή είχε μείνει στην παλιά ιστορία της εθνικής αναγέννησης. Της ζητάει τελικά έτσι να βρει (μέσα στην Καινή Διαθήκη, όπως λέει) τις παραδόσεις της που ιστορικά έμαθε να αμελεί.

Μεγάλη σημασία έχει μέσα σε όλα αυτά όχι μόνο ο σεβασμός, αλλά και η συνειδητότατη ένταξη του συγγραφέα στην Εκκλησία.

Η επικαιρότητα των θεμάτων είναι εκπληκτική πραγματικά για εμένα, χωρίς να υπερβάλω, και η προσέγγισή τους είναι πάρα πολύ ικανοποιητική και «ανοιχτόμυαλη», χωρίς, καθόλου νομίζω, να είναι ασύδοτη…

Advertisements

Ετικέτες: , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: