Παραλειπόμενα για τον Πατροκοσμά

by

Ο Άγιος Κοσμάς με τον χαρακτηριστικό του σταυρό

Στις 24 του Αυγούστου, δηλαδή πριν έξη μόλις ημέρες, ήταν η μνήμη του Ισαποστόλου του Χριστού Αγ. Κοσμά του Αιτωλού. Συχνά, κανείς, διαβάζοντας και ακούγοντας τα πολυποικίλα αφιερώματα που επιφυλάσσουν διάφοροι (“υπερπατριώτες” κ.ά.) συμπατριώτες μας στον Πατροκοσμά, δεν ξέρει τι να υποθέσει ή μάλλον του προσφέρεται ως έτοιμη τροφή αυτό που πρέπει να υποθέσει: ο Πατροκοσμάς ήταν ένας Εθναπόστολος, Απόστολος του Έθνους (και όχι του Γένους), ένας περίπου ελληνολάτρης, που προετοίμασε, προλείανε το έδαφος για την ένοπλη Εθνεγερσία του ’21.

Βεβαίως, η συλλογιστική είναι “παλαιόθεν εγνωσμένη”. Ο σπουδαίος εκκλησιαστικός συγγραφέας, αείμνηστος Σώτος Χονδρόπουλος στην αφηγηματική του βιογραφία για τον Άγιο Μακάριο δεν αναγνωρίζει μεν καμία συμμετοχή του Αγίου Μακαρίου στα Ορλωφικά(1770), το τελευταίο μεγάλο προανάκρουσμα πριν το ’21…

 

Παραθέτει εκεί και τα λόγια του επιστήθιου φίλου του Αγ. Μακαρίου και “αυστηρού Κολλυβά” Αγ. Αθανασίου του Παρίου· ο Άγ. Αθανάσιος, ο κύριος άλλωστε βιογράφος του Αγίου Μακαρίου Κορίνθου, φρονεί πως μόνον οι ελαφρόμυαλοι “ενθουσιάστηκαν” με την εξέγερση των Ορλωφικών, η οποία εξ άλλου εξεπορεύετο από στοχοθεσίες αμφιλεγόμενες της Αυτοκράτειρας των Ρώσσων Αικατερίνης, ενώ οι πιο συνετοί είχαν “παραλύσει από τον φόβο”. Παραταύτα, ο Σ.Χ. βλέπει τους καπεταναίους και τους επαναστάτες του ’21 της Ύδρας, όπου έζησε ο Άγιος Μακάριος να προέρχονται κατά ένα τρόπο από την δράση του Αγίου Μακαρίου, χωρίς να τεκμηριώνει αυτήν την ιδέα του… Ήταν το “όραμα της ελευθερίας”, που αυτοί ανέλαβαν να πραγματώσουν βίαια; “Τις οίδεν;”

Στην περίπτωση τώρα του Αγίου Κοσμά, μπορούμε να δούμε ότι βεβαίως, αν και έβλεπε τα “πνευματικά αίτια της Άλωσης”, της Κατοχής, και δη ως πράξη που έδειχνε την αγάπη του Θεού για τον λαό Του (θυμηθείτε και αντιπαραβάλετε τον αρχαίο Ισραήλ εν αποστασία), αν και μιλούσε για τον “αντίχριστο” που “έχουμε πάνω από το κεφάλι μας”, δηλαδή τον Μωάμεθ, αν και μιλούσε για το “ποθούμενον”, που ήταν βέβαια η εξωτερική ελευθερία, αν και είχε αυτό το αντιστασιακό και, θα λέγαμε, και εξεγερμένο φρόνημα, ποτέ δεν δήλωσε ότι κάτι τέτοιο πρέπει να έρθει με μία βίαιη επανάσταση- αυτό άλλωστε θα ταίριαζε στην ηθικά χαλαρή εποχή της Παλαιάς Διαθήκης. Τουναντίον, κατά τον μεγάλο εθνικό μας ιστορικό Απ. Βακαλόπουλο, “…ο μοναχός Κοσμάς ο Αιτωλός, ο οποίος είχε περιηγηθεί τις σκλαβωμένες χωρές πριν από την επανάσταση του 1770, ιδίως την Ήπειρο και Μακεδονία, είχε κάνει κηρύγματα στους εκβαρβαρισμένους κατοίκους των εμπνευσμένα από την Παλαιά και Καινή Διαθήκη και τους είχε συστήσει εγκαρτέρηση και εμμονή στη λατρεία του Χριστού. Ο Κοσμάς, που η ανάμνησή του έμεινε στα μέρη εκείνα ως σήμερα ζωντανή, μετά την καταστροφή του 1770 αναζητεί νέους προσανατολισμούς και προβάλλει στο ελληνικό έθνος νέο ιδανικό, που είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την απόκτηση της ελευθερίας: να υψωθεί το ηθικό και πνευματικό επίπεδο του ελληνικού λαού.”(“Νέα ελληνική ιστορία: 1204- 1985”, εκδ. Βάνιας, 2005) Ο δε Κ. Σαρδελής στο κείμενό του “Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός και η Βόρειος Ήπειρος”(“Η προδομένη παράδοση: οι Γραικύλοι της σήμερον”, σ. 210) αναφέρεται στο ότι σε εκείνη την [αλύτρωτη εθνικά] περιοχή είχε σταλεί μετά το 1770, για να “κατευνάσει τις περιοχές που είχαν επαναστήσει”.

 

Τι σημαίνουν, όμως, όλα αυτά; Ήταν μήπως ο Άγιος Κοσμάς …”εθνικός μειοδότης”; Δεν ήταν, πολύ απλά, “πατριώτης” με την ανόητη και εκδυτικισμένη έννοια, αλλά με ένα άλλο, αιωνιο τρόπο. Ο Άγιος Κοσμάς φαίνεται πως στοιχεί στην παράδοση της Ρωμηοσύνης που δεν αναγνωρίζει “δίκαιο πόλεμο” (και πολύ περισσότερο “καλό πόλεμο”, πρβλ. τις φράγκικες Σταυροφορίες), αλλά απλώς “δικαιολογήσιμο”- εφάμαρτο μεν, αλλά με πολλά ελαφρυντικά. Εξ ου και τα λόγια του στην Α’ Διδαχή του:  «Ένα πράγμα σας συμβουλεύω, χριστιανοί μου: Αν θέλετε, να μαζώξετε όλοι σας τα άρματα, να τα δώσετε εις τους ζαπιτάδες και να τους ειπήτε: Δεν είναι εδικά μας. Εμάς ο Χριστός μας τον σταυρόν μας εχάρισεν να έχωμεν και όχι άρματα. Και θέλετε να καταλάβετε, χριστιανοί μου, ένας άνθρωπος όταν βαστά άρματα και έχει την ελπίδα του εις αυτά πως ο Θεός δεν τον φυλάγει;»  Ο Άγ. Κοσμάς φαίνεται πως είναι ένας άνθρωπος με άκρως ρηξικέλευθες και επαναστατικές θέσεις σε όλα τα επίπεδα, ως αληθινός Χριστιανός, αλλά που -ακριβώς για αυτό- επιθυμεί “χριστιανικά δικαιωμένες” λύσεις για κάθε σκοπό, διότι “ο σκοπός –έστω ο ευγενέστερος- δεν αγιάζει τα μέσα”.

Θα κλείσω με ένα απόσπασμα προσευχής του Κων/νου Οικονόμου του εξ Οικονόμων για την επανάσταση του ’21: “Σβέσον, μη την ζωήν, μη την ύπαρξιν, αλλά το φρύαγμα και την ασέβειαν και την άνομον δυναστείαν των αιμοχαρών και τους πολέμους θελόντων βαρβάρων Αγαρηνών, οίτινες εμίαναν τα αγιαστήριά σου, και τον τόπον ημών ερήμωσαν”. (“Η προσευχή του Μακρυγιάννη”, Κ. Σαρδελή, σ. 142)

Θεωρώ πως κινείται σε όχι αλλότριο πνεύμα. Ας έχουμε τις ευχές τους, γιατί και σήμερα είμαστε υπό θεομίσητη “άνομον δυναστείαν

Advertisements

Ετικέτες: , , , , , ,

6 Σχόλια to “Παραλειπόμενα για τον Πατροκοσμά”

  1. ange-ta Says:

    Νομίζω ότι υποτιμάς την θέληση του Κοσμά για επανάσταση. Μήπως δεν ήταν αυτός που προείδε την απελευθέρωσή μας σε τρεις γενιές; Η κάνω λάθος; Την βιογραφία του Κοσμά τους Αιτωλού την διάβασα πρόσφατα και παρ όλα αυτά δεν είμαι πολύ σίγουρη, αν αυτά που γράφεις είναι σωστά ή όχι. Θα ρίξω πάλι μια ματιά.
    Εκείνο που έκανε σίγουρα, γκρέμιζε εκκλησιές και έκτιζε σχολιά. Πολλές φορές έπρεπε να κρυφτεί απο το να ξεσηκώνει τους Ελληνες, γιατι ήξερε πως ήταν νωρίς και έπρεπε να πάει και στο τελευταίο χωριό το κήρυγμα του, που ήταν ο Χριστός και τα γράμματα.
    Τέλος, καλό θα ήταν σε ένα αφιέρωμα για τον Αγιο Κοσμά, να αναφέρουμε ότι τον κρέμασε ο πασάς επειδή πήρε ενα πουγκί απο Εβραίους.

    Οσο για τα Ορλοφικά, άσε καλύτερα να μην υπήρχαν.

  2. philalethe00 Says:

    @ange-ta
    Αγαπητή μας, καλησπέρα & πολύτιμη η παρουσία σου…

    Βεβαίως, ο Άγιος Κοσμάς έκανε πολλές προφητείες περί απελευθέρωσης, ρωμαϊικου, ψευτορωμαϊικου κ.λπ. Για το ’21, είχε πει «Αν πιαστεί ο πόλεμος από κάτω[όπως και έγινε], λίγα θα πάθετε» κτλ. Η προφητεία(προ+φημί) όμως σημαίνει απλώς εκ των προτέρων γνώση, όχι συμφωνία με αυτό που θα γίνει, διότι ο Θεός δεν είναι ο μόνος δημιουργός της Ιστορίας, αλλά και ο άνθρωπος.

    Προσωπικά θεωρώ πως όντως ξεσήκωνε κ.λπ., αλλά όχι με τον τρόπο που ίσως θα θέλαμε ή θα αναμέναμε.

    Αγαπητή ange-ta, μιλάνε τα γεγονότα…
    Επίσης, για το ζήτημα του γκρεμίσματος των εκκλησιών για τα σχολιά, είναι, από όσο γνωρίζω και ομολογείται και από όσους του επικαλούνται, αμφιλεγόμενο.

    Τέλος, σωστά το αναφέρεις, πράγματι φαίνεται ότι εμισείτο από τους Εβραίους της εποχής του, αυτό ακριβώς είχε γράψει και στον [βιολογικό] αδελφό του Χρύσανθο. Από την άλλη, οι Τούρκοι τον είχαν πάρα πολύ ψηλά, ο Αλή Πασάς και ακόμη και ο Κουρτ Πασάς που δωροδοκήθηκε από τους Εβραίους του είχε χαρίσει ένα θρονί για τα κηρύγματά του…

    Μην το ξεχνάμε, έχει ειπωθεί: «οι νεομάρτυρες είναι οι συνεπέστεροι αντιστασιακοί»… Επίσης, είναι δυνατόν ένας ξεσηκωμός να είναι αναίμακτος- αυτό προσδοκούσε ο Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων, από ό,τι φαίνεται…

    Σύνθετη η κατάσταση, δεν είναι;… 🙂

  3. Γιάννης Says:

    Φιλαλήθη,
    καλησπέρα έπειτα από καιρό!

    Νομίζω ότι το συμπέρασμα από αυτή την ερμηνεία του Κοσμά του Αιτωλού και της «αναίμακτης επανάστασης» θα μπορούσε να είναι: κρατάτε τα δικά σας χέρια καθαρά -ως χριστιανοί-, μη σφάζετε κανέναν εισβολέα, αφήστε άλλους χριστιανούς -π.χ. Ρώσσους- ή άλλους ανθρώπους (Άγγλους, Ναβαρίνο κλπ) να αμαρτήσουν στη θέση σας εκδιώκοντας με τον μόνο υπαρκτό τρόπο (με σφαγή των εισβολέων και κατακτητών), και μ’ αυτόν τον τρόπο και το «ποθούμενο» θα γίνει κι εσείς την έχετε καθαρή.

    θα ήταν πολύ βολικό για μια ατομικιστική χριστιανική σκοποθεσία, αλλά έχω κάποιες αντιρρήσεις αν είναι στο πνεύμα κι όχι στο γράμμα του Χριστιανισμού.

  4. philalethe00 Says:

    @Γιάννης
    Γιάννη μου αγαπητέ και πολυαγαπητέ,
    καλησπέρα να έχεις! Πάντα, λέω εκ προοιμίου και το εννοώ, οι επισκέψεις σου είναι εκτός από καλοδεχούμενες και πολύ γόνιμες και καλοπροαίρετες.
    Τώρα, στο θέμα μας:
    Για την Εκκλησία, η απελευθέρωση θα μπορούσε να γίνει -να βρει ο Θεός ένα τρόπο σαν κι αυτούς που ξέρουμε από την Ιστορία και την εκκλησιαστική ιστορία- χωρίς αιματοχυσία.

    Από την άλλη, αυτό ήταν δύσκολο να γίνει ανεκτό και έτσι έγινε η επανάσταση λόγω του πόθου της ελευθερίας και του ζήλου που εξέτηξε τις καρδιές των επαναστατών κ.ο.κ.
    Μετά το ’21, έχουμε ένα γεγονός. Η Εκκλησία -και οι Άγιοί της- βρίσκεται μπροστά σε μια κατάσταση όπου κάποια καταπιεσμένα παιδιά του Θεού επιτίθενται σε κάποια άλλα, για να πάρουν τα ίδια τα θεόσδοτα δικαιώματά τους. Ποιου τη θέση θα πάρει; Με ποιον θα συνταχθεί από τους δύο, έστω συγκαταβατικά; Νομίζω ότι το ερώτημα έχει σαφή απάντηση. Ακόμη, αυτή η υποστήριξη ήταν τόσο ένθερμη που κινδύνεψαν να χάσουν την ιερωσύνη τους πολλοί, αλλά και τις ίδιες τις ψυχές τους.

    Ας το δούμε και με ένα άλλο παράδειγμα, Γιάννη:
    Ας θυμηθούμε την επανάσταση των Ζηλωτών(1342-1349) και ας εξετάσουμε την στάση της Εκκλησίας μέσω του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά. Συμμετείχαν και εκεί μοναχοί, εξ ου και το σύμβολό της ήταν ένας σταυρός. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς καταδίκασε μεν σε μια ομιλία του την βία των Ζηλωτών, αλλά καταδίκασε σε πάνω από 10 ομιλίες -και δη με πολύ σκληρή και ρηξικέλευθη γλώσσα- την κοινωνική αδικία και καταπίεση, που οδήγησε εντέλει σε αυτήν την ανεπιθύμητη τροπή.

    Να, λοιπόν, γιατί έγραψα ότι αυτά τα πράγματα είναι σύνθετα και δεν μπορούμε εύκολα να κάνουμε γενικούς αφορισμούς…

    Ευχαριστώ πάρα πολύ για το σχόλιο!

  5. Γιάννης Says:

    Φιλαλήθη,
    αν μιλάμε για ιδανικά, δεν διαφωνώ, αλλά αυτά υπάρχουν για να παραμένουν απραγματοποίητα σε μεγάλη κλίμακα, και πραγματοποιήσιμα σε μικρή κλίμακα, και μετρημένες στα δάκτυλα περιπτώσεις οι οποίες έχουν ακριβώς ως προϋπόθεση της ύπαρξής τους το ότι ο πρακτικός κανόνας είναι διαφορετικός. Είναι ένα φιλοσοφικό «παράδοξο», αλλά νομίζω ότι διαφορετικά δεν θα γινόταν σε μαζικό επίπεδο, εκτός από κάποιες φορές στην Παλαιά Διαθήκη (σφήγκες στους εχθρούς, διάβαση Ερυθράς κοκ).

    Η στάση των εκκλησιαστικών ανδρών και των Ησυχαστών απέναντι στους Ζηλωτές δεν είναι κατανοητή σε μένα, αφού η διαμάχη ήταν πολιτική και όχι δογματική. Άγιος δε σημαίνει και αλάθητος επί παντός επιστητού άσχετου με το ορθόδοξο δόγμα, και η καταδίκη της βίας δεν μπορεί να είναι μονόπλευρη ή να εξαρτάται από τη «νομιμότητά» της.

  6. philalethe00 Says:

    @Γιάννης
    Γιάννη μου, οπωσδήποτε η χριστιανική ζωή, αν και έχει στην Ορθοδοξία τουλάχιστον πολλές και πολυποικίλες οδούς -που σέβονται τις εκάστοτε ιδιαιτερότητες της περίστασης και των προσώπων- είναι δύσκολη υπόθεση.
    Λ.χ. ας σκεφτούμε σήμερα τι θεωρούμε δεδομένο:
    το παλικάρι και η κοπέλα έχει ολοκληρωμένες σεξουαλικές σχέσεις(ειδάλλως είναι από περίεργο ως προβληματικό και πάντως «καθυστερημένο»), ο τραπεζίτης είναι ένας ακόμη επαγγελματίας, το Χρηματιστήριο -ας θυμηθούμε το Βατοπέδι- είναι μια θεμιτή και ουδέτερη πηγή εσόδων που αφορά τους τεχνοκράτες, η ομοφυλοφιλία είναι μια επιλογή ουδέτερη, οι «χριστιανοί» γονείς του τάδε και του δεινά νεαρού/-ής έχουν εξουσία πάνω του και το καταδυναστεύουν να κάνει αυτό και το άλλο και το παραάλλο κ.ο.κ.

    Ναι, όμως, όλα αυτά μπορεί να είναι και θανάσιμες αμαρτίες σύμφωνα με τους Πατέρες, δηλ. την Εκκλησία.

    Έτσι θεωρώ πως συμβαίνει και με τα ζητήματα της ένοπλης βίας, αμυντικοαπελευθερωτικής κ.ά…

    Αν το σκεφτούμε, ο Χριστός έλεγε ότι όσα είναι υψηλά για τους ανθρώπους είναι βδελυρά για τον Θεό…

    ΌΜΩΣ, πρέπει να πούμε ότι η Εκκλησία είναι ΑΓΚΑΛΙΆ. Δηλαδή αγαπάει το κάθε μέλος της όπως είναι και προσπαθεί προοδευτικά να το μεταβάλει…

    Μην ξεχνάμε ότι οι Πατέρες πάντα έλεγαν ότι ο φόβος της επανάστασης τιθασσεύει την εξουσία και την κάνει να μένει πιστή στον ρόλο της. Με άλλα λόγια, έλεγαν ότι την μεγαλύτερη ευθύνη για την επανάσταση μπορεί να την έχει μια τυραννικού χαρακτήρα εξουσία…

    Στα περί των Αγίων είναι αλήθεια, νομίζω, αυτό που αναφέρεις. Δηλαδή μπορεί να πλανώνται ή να εκφράζουν απλώς μια γνώμη δική τους… Εξ ου και ενδιαφέρει κυρίως η «Πατερική διαγνώμη»(Consensus Patrum)…

    Αυτά τα ολίγα προς το παρόν και ευχές πολλές.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: