Παραλειπόμενα για την στράτευση και τον πόλεμο από εκκλησιαστική σκοπιά

by

Άγιοι Μπόρις και Γκλεμπ, οι πρώτοι Ρώσσοι Άγιοι

Οι προηγούμενες αναρτήσεις ελπίζω ότι έδωσαν σε όσους φίλους έκαναν τον κόπο και τις διάβασαν μια εικόνα της πιο αγνής και ανόθευτης περιόδου της εκκλησιαστικής μας Ιστορίας. Είδαμε εκεί πώς το να επιλέξει κανείς το στρατιωτικό επάγγελμα, το να στρατευθεί δηλαδή, τον στερούσε από την δυνατότητα να γίνει Χριστιανός! Άλλη ηταν η αντιμετώπιση όσων ΉΔΗ ήσαν στρατιώτες, οι οποίοι πάντως φαίνεται ότι κατά κανόνα «εν μαχαίρα απέθανον». Πάντως, αναγνωρίζεται ότι «ο Χριστιανός δεν προορίζεται, για να γίνει στρατιώτης. Ένας Χριστιανός δεν πρέπει να γίνει στρατιώτης, εκτός και αν εξαναγκαστεί από ένα αρχηγό που φέρει σπαθί. Δεν πρέπει να φορτώσει τον εαυτό του με αμάρτημα του αίματος. Αλλά αν έχει χύσει αίμα, δεν πρέπει να μετέχει στα Μυστήρια, εκτός αν εξαγνιστεί από μια τιμωρία, δάκρυα και θρήνο. Δεν πρέπει να προχωρήσει απατηλά, αλλά με τον φόβο του Θεού.» (Κανόνες 13-14 Ιππολύτου, 4ος αι. μ.Χ.).

Παραταύτα, όπως είδαμε και στο πρώτο μέρος, αυτό αφορά την πρώτη επιλογή, την τέλεια, την τελείως ειρηνιστική και μη-βίαια. Ο άλλος δρόμος είναι αυτός του κατά περίπτωση δικαιολογήσιμου πολέμου…

Στο πολύ ωραίο Ορθόδοξο site των «Ορθοδόξων απαντήσεων», διαβάζουμε για το θέμα της μη- βίας και του πασιφισμού ορισμένα πολύ ενδιαφέροντα πράγματα(δείτε εδώ) … :

«Σύμφωνα με τις διδαχές του Αγίου Βασιλείου που αναμετρήθηκε με το ζήτημα, η θεολογική και κανονική τοποθέτηση είναι ότι εκείνοι που χύνουν αίμα στον πόλεμο είναι [μολαταύτα] ένοχοι μιας μορφής αιματοχυσίας που απαιτεί εξομολόγηση και μετάνοια(με ένα διάστημα μακρυά από την Ευχαριστία). Ο Κλήρος (που συνιστά στην πραγματικότητα τον κανόνα της χριστιανικής ζωής) δεν μπορεί υπό καμιά προϋπόθεση να φέρει όπλα ή να χύσει αίμα υπό αυστηρή Κανονική ποινή.

Τελειώνοντας, η Ορθοδοξία δεν καταδικάζει τον πασιφισμό, αρκεί οι Ορθόδοξοι που λαμβάνουν αυτήν την θέση να μην καταδικάζουν οι ίδιοι την θέση που σκιαγραφήθηκε παραπάνω(θέληση να φέρει όπλα κάποιος ως ένα τελευταίο καταφύγιο για να προστατέψει την ζωή). Βρίσκουμε αυτήν την ιστορική ιδεατή και πασιφιστική τοποθέτηση ανάμεσα στους Χριστιανούς προ-Νικαίας: ήσαν συνεπείς πασιφιστές (από όσο βλέπουμε από τα εκτενή γραπτά), αλλά δεν καταδίκαζαν τους Χριστιανούς που υπηρετούσαν στον στρατό. Παραταύτα, ήταν μια πολύ κακή ιδέα για ένα Χριστιανό να μπει στον Ρωμαϊκό στρατό και μπορεί να προκαλούσε αφορισμό. Μπορούμε να σκεφτούμε τους 40 μάρτυρες της Σεβάστειας ως ένα ισχυρό παράδειγμα.

Aναφορικά  με μια μορφή πασιφισμού που είναι προσωπικός και όχι ριζικός(καταδικάζοντας καταφυγή στον πόλεμο ως έσχατο καταφύγιο), μπορούμε να επικαλεστούμε το παράδειγμα των Αγίων Μπόρις και Γκλεμπ».

Ο πατήρ Αλέξανδρος Ουέμπστερ έχει μιλήσει για αυτό το θέμα στο βιβλίο του «H πασιφιστική επιλογή: το ηθικό επιχείρημα εναντίον του πολέμου στην Ανατολική Ορθόδοξη θεολογία».  Ο ίδιος αναφέρει σε μια συνέντευξή του ότι ένα τέταρτο του αιώνα έρευνας του έχουν δείξει ότι στην Ορθόδοξη παράδοση υπήρχαν πάντοτε αυτοί οι δύο δρόμοι, του δικαιολογήσιμου πολέμου(προσέξτε, δικαιολογήσιμου και όχι δικαιωμένου) και του τέλειου ειρηνισμού, με τον πρώτο βέβαια να είναι σχεδόν …ο μόνος γνωστός.

Τέλος, αξίζει να σημειώσουμε ότι η έννοια του καλού ή έστω του δίκαιου πολέμου διαμορφώθηκε στην αιρετική Δύση, σε μια γραμμή που ξεκινάει από τον ι. Αυγουστίνο(με τις γνωστές κακοδοξίες) μεν, αλλά που συνεχίζεται και ολοκληρώνεται στον Θωμά Ακινάτη πολλούς αιώνες μετά. (Ο Ακινάτης πάντως δέχεται την ειρηνιστική στάση για τον Κλήρο και τον Μοναχισμό.) Έτσι, στον «Καθολικό» και Προτεσταντικό κόσμο έχει περάσει και πραγματώνεται η θεωρία του «δίκαιου πολέμου».

Βεβαίως, καθόλου τυχαίο δεν είναι, όπως έχουμε ξανααναφέρει σε αυτό το ιστολόγιο, ότι οι κατ’ εξοχήν παραδοσιακοί Ορθόδοξοι πολιτικοί του 19ου αιώνα, οι Ριζοσπάστες των Επτανήσων , και συγκεκριμένα ο Γεώργιος Τυπάλδος -Ιακωβάτος ήταν ειρηνιστής στα άκρα και ήταν «αναφανδόν» υπέρ της εθελοντικής στράτευσης και κατά πολλών πολεμικών επιχειρήσεων κατά των Οθωμανών που θεωρούντο τότε από πολλούς «αναγκαίες». Αυτά καταγράφει ο π. Γ. Μεταλληνός στο πολύ καλό του βιβλίο «Πολιτική και θεολογία».

Κλείνοντας, εύχομαι ολόψυχα να ενσαρκώσουμε το πρότυπο των Πατέρων και του Χριστού στις ζωές μας επιτέλους, αγωνιζόμενοι κατά του κακού στον εαυτό μας πρώτα και στον κόσμο έπειτα…

ΥΓ Τα σχόλια σας είναι ευπρόσδεκτα, ιδιαίτερα αν διαφωνείτε… 🙂
Advertisements

Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , ,

5 Σχόλια to “Παραλειπόμενα για την στράτευση και τον πόλεμο από εκκλησιαστική σκοπιά”

  1. Γιάννης Says:

    νομίζω ότι τα επτάνησα είναι ειδική περίπτωση. Δεν μπορεί άνθρωποι, όπως ο Μεταλληνός και ο Ιακωβάτος, καταγώμενοι από περιοχή η οποία δεν είχε καμμία σχέση με παράδοση αντιστασιακή (όπως η ηπειρωτική ελλάδα) να θεωρούνται οι κατεξοχήν ορθόδοξοι πολιτικοί. Και γιατί δεν είναι τέτοιος λ.χ. ο επτανήσιος Καποδίστριας, που και τον πόλεμο δέχτηκε και χρησιμοποίησε ως μέσο απελευθέρωσης της Ελλάδας; Ή ο ρουμελιώτης Μακρυγιάννης (ως πολιτευτής);

  2. Γιάννης Says:

    Επιπλέον, το όραμα κάποιων Φαναριωτών -ή, σήμερα, του Κιτσίκη- για ελληνοτουρκικό κράτος και βαθμιαία ελληνοποίησή του ήταν εντελώς αβάσιμο. Πρώτ’ απόλα γιατί η διάκριση χριστιανού-μουσουλμάνου ήταν πολιτικά απόλυτη. Δεύτερον, γιατί η μοίρα όσων λαών «κάθισαν φρόνιμα» και είχαν την δήθεν χριστιανική άποψη «σφάξε με αγά μου ν’ αγιάσω», των Αρμενίων και των Κούρδων ήταν και είναι τραγική και διαψεύδει κάθε ιδέα για σταδιακή εξίσωσή τους με τους Τούρκους. Τρίτον, η άποψη πως οι Έλληνες φταιν για την μετάδοση του εθνικισμού στους Οθωμανούς/Τούρκους κι άρα για τα εγκλήματα των Τούρκων στην Μικρασία, είναι λαθεμένη γιατί τέτοια εγκλήματα συνέβαιναν κάθε φορά που επαναστατούσαν οι υπόδουλοι, αλλά και γιατί ακόμη κι αν οι Έλληνες κάθονταν στ’ αβγά τους, θα επαναστατούσαν οι λοιποί Βαλκάνιοι, και θα μεταδιδόταν στους Τούρκους έτσι κι αλλιώς ο εθνικισμός – με τις γνωστές συνέπειες.

  3. philalethe00 Says:

    @Γιάννης
    Γιάννη μου, καλησπέρα!
    Ευχαριστώ πολύ για την γόνιμη αντιπαράθεση απόψεων και συζήτηση!

    Δες, στο θέμα της εναλλακτικής που πρέσβευε και το Πατριαρχείο και οι Φαναριώτες με την άκρα διπλωματία τους, ο π. Μεταλληνός λέει:
    «Η πολιτική όμως της συνυπάρξεως είχε και μια δυναμική διάσταση. Την πίστη στη δυνατότητα βαθμιαίας υποκαταστάσεως των Οθωμανών στη διακυβέρνηση του Κράτους και τη δημιουργία ενός «Οθωμανικού Κράτους του Ελληνικού ΄Εθνους». Κατά την άποψη αυτή η ανάσταση του Ρωμαίικου (της Ρωμανίας/ «Βυζαντίου») θα ερχόταν χωρίς επανάσταση, αλλά με τη βαθμιαία διάβρωση του κράτους και την αθόρυβη μεταλλαγή του. Η επανάσταση των Νεοτούρκων (1908 ) και η επικράτηση του εθνικιστικού φανατισμού στην Οθωμανική Αυτοκρατορία αποσκοπούσε ακριβώς στην επίσχεση των Ρωμηών (και των Αρμενίων) στη συνεχώς αυξανόμενη συμμετοχή τους στον κρατικό μηχανισμό. Και αυτό δικαιώνει τη φαναριώτικη πολιτική. Η πολιτική αυτή της πρόσκαιρης «συνεργασίας» μπόρεσε να βελτιώσει τη θέση του υπόδουλου Γένους, με την ανάπτυξη της αυτοδιοικήσεως στις κοινότητες και την ανάδειξη στελεχών μιας ελληνικής πολιτικής ηγεσίας.»

    http://paideia-gr.blogspot.gr/2009/03/21.html
    Ακόμη, σου θυμίζω την γνωστή (εκπληκτική) ρήση του Arnold Toynbee, «οι Έλληνες [με την επανάσταση] έκαναν μια άφρονη ενέργεια και έχασαν ολόκληρη αυτοκρατορία».

    Σχετικά με την αντίσταση των Επτανησίων και το παραδοσιακό φρόνημα των Ιακωβάτων και των Επτανησίων, δες και εδώ:
    http://www.ardin.gr/?q=node/317
    Γενικώς, για μένα έχει τεράστια σημασία να μην συγχέουμε και ταυτίζουμε την αντίσταση με την ένοπλη Αντίσταση. Θέλω να πω, αντιστασιακοί οι Κλεφταρματωλοί, αντιστασιακοί και οι Νεομάρτυρες, αντιστασιακός και ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός που κήρυξε το ποθούμενον ως την ελευθερία και ως αντίχριστο αυτόν που ήταν πάνω από το κεφάλι των Ρωμηών, αλλά χωρίς να κηρύξει ένοπλη επανάσταση…

    Σχετικά με το ποιος είναι ο πλέον παραδοσιακός και Ορθόδοξος πολιτικός, έχει ένα τεράστιο ρόλο κατά πόσο εμπνέεται όντως από αυτό που λέμε «πολιτική θεολογία», αν εκκλησιαστικοποιεί -όχι θεοκρατικά- την οργάνωση της κοινωνίας, δηλαδή την πολιτική. Ο Ιακωβάτος είχε σε πάρα πολλά σημεία, όπως το δείχνει ο π. Μεταλληνός, την Ορθοδοξία ως κλειδί για την πολιτική του δράση. Χαρακτηριστικό ότι αρνείτο την αυτοκεφαλία που κηρύχθηκε από την
    ελλαδική εκκλησία τότε, ήθελε εκλογή επισκόπων ψήφω κλήρου και λαού, αρνείτο τον όρκο και όλα τα υπόλοιπα…

    Ο Μακρυγιάννης είναι μια άλλη περίπτωση, εξαιρετική, αλλά οπωσδήποτε να μην τον εξιδανικεύσουμε κιόλας, όπως οι παλιοί τον αγνοούσαν… Είχα διαβάσει ένα άρθρο που είχε γράψει ο Θεοτοκάς για τον Μακρυγιάννη, προσωπικά μου θυμίζει σε πολλά τον Λεχ Βαλέσα, δηλαδή ένα πολύ πιστό άνθρωπο που εμπνεόταν τελείως αυθόρμητα σε ό,τι άλλο έκανε, δηλαδή στην επανάσταση ή τον συνδικαλισμό του στο εργοστάσιο και μετά στην πολιτική. Απεναντίας, ο Τυπάλδος- Ιακωβάτος ήταν πολύ πιο διαβασμένος…

  4. Γιάννης Says:

    Φιλαλήθη,
    χαίρομαι που τα συζητάμε όλα αυτά. Με την άποψη του Μεταλληνού διαφωνώ «Η επανάσταση των Νεοτούρκων (1908 ) και η επικράτηση του εθνικιστικού φανατισμού στην Οθωμανική Αυτοκρατορία αποσκοπούσε ακριβώς στην επίσχεση των Ρωμηών (και των Αρμενίων) στη συνεχώς αυξανόμενη συμμετοχή τους στον κρατικό μηχανισμό. Και αυτό δικαιώνει τη φαναριώτικη πολιτική»

    Ίσα-ίσα: η κατασφαγή Αρμενίων και Ελλήνων δείχνει ότι η «συνεχώς αυξανόμενη» συμμετοχή ολίγων συνεργατών στον οθωμανικό κρατικό μηχανισμό ήταν χωρίς αντίκρυσμα για το σύνολο καθενός έθνους. Ίσως έδινε απλώς την ψευδαίσθηση της εξουσίας σε κάποιους Φαναριώτες -πάμπολλοι ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας έχασαν τη ζωή τους- αλλά όταν ήρθε η ώρα της κρίσης, του ποιος θα κατέχει την Κων/πολη, αυτό δεν βοήθησε καθόλου. Το αντίθετο: δημιούργησε την ψευδαίσθηση, έστω και σε μικρή κλίμακα, ότι οι Τούρκοι θα ανέχονταν την κατάργηση (όχι σε επίπεδο κρατικών υφισταμένων, σαν τους Φαναριώτες, αλλά σε μαζικό και εθνικό) της εξουσιαστικής σχέσης Τούρκων-Χριστιανών.

    Αυτό που λέει ο Τοynbee ίσως θα ίσχυε για κάποιους Φαναριώτες και τους Κοτζαμπάσηδες. Όπως γράφεται στον «Ρωσαγγλογάλλο», ο Φαναριώτης έλεγε «Της Ελλάδος η ελευθερία, Εις εμέ είναι πτωχεία», και ο Προεστός «το γένος μου πολλά με κατατρέχει/ Αυτό φίλοι μου το παράπονον έχω,/ Και εις τους Τούρκους δια τούτο προστρέχω». Και το ότι ο Toynbee έγινε φιλότουρκος από φιλέλληνας δείχνει πολλά. Αλλά η διάκριση Μουσουλμάνου-Χριστιανού ήταν απόλυτη στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. «Οι μη μουσουλμάνοι αποτελούσαν μόνιμα τους δεύτερης κατηγορίας υπηκόους σε βαθμό μάλιστα που ο πρώτος στην τάξη μη μουσουλμάνος να έπεται του τελευταίου στην κοινωνική ιεραρχία μουσουλμάνου. Εκείνοι που πραγματικά ασκούσαν την εξουσία ήταν μουσουλμάνοι. Η λέξη «πραγματικά» έχει για την περίπτωση ένα ειδικό σημαινόμενο. Γιατί ο μη μουσουλμάνος που αναδεχόταν κάποιο επιτρεπόμενο σ’ αυτόν υπούργημα, εξαρτιόταν κυριολεκτικά από την ανοχή όχι μονάχα της υπερέχουσας/προϊστάμενης του αρχής αλλά και του οποιουδήποτε μουσουλμάνου. Και τούτο γιατί η αρχή της υπεροχής των μουσουλμάνων ήταν απόλυτη» όπως υποστήριζε ο Νεοκλής Σαρρής.

    Για αυτό που λες ότι «έχει τεράστια σημασία να μην συγχέουμε και ταυτίζουμε την αντίσταση με την ένοπλη Αντίσταση κι ότι αντιστασιακοί οι Κλεφταρματωλοί, αντιστασιακοί και οι Νεομάρτυρες, αντιστασιακός και ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός που κήρυξε το ποθούμενον ως την ελευθερία και ως αντίχριστο αυτόν που ήταν πάνω από το κεφάλι των Ρωμηών, αλλά χωρίς να κηρύξει ένοπλη επανάσταση…»:

    Δεν θα περίμενα, ασφαλώς, από τον Κοσμά τον Αιτωλό να κηρύξει ένοπλη επανάσταση απαραίτητα ώστε να θεωρήσω ότι τόνωνε το αντιστασιακό φρόνημα. Ούτε από τους πάμπολλους ορθόδοξους μητροπολίτες κι επισκόπους οι οποίοι τον 15ο και 16ο αι. έκαναν εκκλήσεις για βοήθεια και αποστολή στρατών από τη Δύση κατά των Οθωμανών. Ο καθένας από τη σκοπιά του μπορούσε να τονώσει το φρόνημα των υπόδουλων. Ο αρματωλός κι ο κλέφτης με τα όπλα, ο λόγιος και ο παπάς με τα λόγια. Όποιος παπάς και λόγιος έλεγε -και υπάρχουν τέτοιοι- ότι καλώς ο Θεός έστειλε τους Οθωμανούς, ότι αυτοί ήρθαν και πάει, τελείωσε ως ανύπαρκτο το θέμα της αποτίναξης του οθωμανικού ζυγού, διότι ο Χριστιανός μόνο να προσεύχεται και να αγαπά και να υποτάσσεται στις εξουσίες πρέπει, αυτός ήταν προδότης. Αλλά Στα Επτάνησα δεν υπήρξε ένοπλο αντιστασιακό κίνημα κατά των Βενετών, όπως στην Κρήτη κατά των Βενετών.

    Ο Μακρυγιάννης και μάχη κατά της καταστροφής των μονών από τους Βαυαρούς έδωσε, και υπέρ του να είναι ο ανώτατος άρχοντας ορθόδοξος, και κατά του προσηλυτισμού. Η αγραμματοσύνη δεν κάνει κάποιον λιγότερο Ορθόδοξο. Ο δε Καποδίστριας δεν ήταν λιγότερο Ορθόδοξος επειδή δεν πίστευε ότι η απελευθέρωση θα γινόταν με λιτανείες..

  5. philalethe00 Says:

    @Γιάννης
    Γιάννη μου,
    μεγάλα θέματα. Ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου αναφέρει για τους Φαναριώτες τα εξής:
    «Ο τύπος των αγωνιστών της Επαναστάσεως ήταν ο τύπος που είχε διαμορφωθή από τις ενδογενείς δυνάμεις του Γένους μας, όπως το εξέφρασε η αυτοσυνειδησία της παραδόσεώς μας και το διαμόρφωνε η λεγομένη ελληνορθόδοξη Παράδοση, ενώ οι ιδέες της εθνικής– ελλαδικής ανεξαρτησίας προέρχονταν από τους δυτικούς διαφωτιστές. Σαφώς οι λεγόμενοι Φαναριώτες, γενικά το Οικουμενικό Πατριαρχείο, έβλεπαν τα πράγματα βαθύτερα, επεδίωκαν την ανασύσταση της Ελληνικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, όλοι αυτοί “γνώριζαν προς τα που πήγαινε η Επανάσταση”. Όμως δυστυχώς επεκράτησαν άλλες ιδέες, με αποτέλεσμα να ελευθερωθούν μερικά τμήματα της λεγομένης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, αλλά να χαθούν άλλα σημαντικά τμήματα του ενιαίου Βυζαντινού-Ρωμαϊκού Κράτους, οπότε εξυπηρετήθηκαν τα δυτικά συμφέροντα της εποχής εκείνης, σύμφωνα με τα οποία έπρεπε να σχηματισθούν ανεξάρτητα μικρά εθνικά κρατίδια.»
    Σχετικά με την συμμετοχή των μη-Μουσουλμάνων στον Οθωμανικό μηχανισμό, δεν είμαι απολύτως βέβαιος, αλλά θαρρώ ότι υπάρχουν διάφορα διαστήματα. Ο Απ. Βακαλόπουλος θεωρεί ότι ο Μεσαίωνας, οι σκοτεινοί εκτείνεται σε δύο αιώνες της Τουρκοκρατίας, αν δεν απατώμαι στους δύο πρώτους. Μην ξεχνάς ότι η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε τόσες πολλές εθνότητες υπό αυτήν που η μερική ανοχή ήταν υποχρεωτική, χωρίς να λέω ότι δεν υπήρχαν φαινόμενα Κρυπτοχριστιανισμού κ.λπ. Σίγουρα θέλει να το ψάξω αυτό ειδικότερα και να επανέλθω…

    Επίσης, θα ήθελα να τονίσω ότι λόγω του ότι είχαν εκδοθεί χρησμολογίες τύπου Αγαθαγγέλου (και δη από τον Ρήγα), υπήρχε μια προσδοκία ότι η απελευθέρωση μπορεί να ερχόταν έξωθεν, από το «Ξανθόν Γένος»… Νομίζω ότι παρόμοια ευχή εξέφρασε και ο Άγιος Μάξιμος ο Γραικός/Βατοπαιδινός, αναμορφωτής της εκκλησιαστικής ζωής της Ρωσσίας…

    Ο Μακρυγιάννης οπωσδήποτε έδωσε και μάχες τέτοιες, αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι κατείχε βαθύτατα την εκκλησιαστική παράδοση και τις επιταγές της… Όσον αφορά τον Καποδίστρια, δεν ξέρω τις σχετικές απόψεις του. Άλλωστε, το να στηρίζει την Επανάσταση δεν συνεπάγεται απαραίτητα ότι θα διαφωνούσε με τον Τυπάλδο- Ιακωβάτο στα υπόλοιπα ζητήματα…

    Αφήνουμε κάποια θέματα εκκρεμή, αλλά ελπίζω ότι θα έχουμε την ευκαιρία να τα ξανασυζητήσουμε σε επόμενη ανάρτηση…

    Ευχαριστώ πολύ, Γιάννη!!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: