Σημειώσεις για το θέμα των σχέσεων ελληνισμού-Ορθοδοξίας

by

Οι Πατέρες πράγματι τίμησαν την παιδεία. Επιπλέον, απέκτησαν, ορισμένοι, και οι ίδιοι την παιδεία και επιπλέον μέχρι και όλη την παιδεία της εποχής τους. Από τους πιο μελετηρούς ήσαν ο Μ. Φώτιος, ο Άγ. Γρηγόριος ο Θεολόγος, ο Άγ. Μάξιμος ο Γραικός και ο Μ. Βασίλειος, σύγχρονα ο Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ. Όπως ο Μέγας Αθανάσιος είχε γράψει το «κατά Ελλήνων/ειδώλων», έτσι και ο Μ. Βασίλειος είχε γράψει εκείνο τον λόγο (ή επιστολή) προς τους νέους, για την ωφέλεια από τα ελληνικά κείμενα. Πολλοί, λαμβάνοντας αφορμή από αυτόν τον λόγο και μόνον, μίλησαν για τον «θαυμάσιο ελληνοχριστιανικό πολιτισμό» και τα «ελληνοχριστιανικά ιδεώδη». Μπορώ να θυμηθώ πρόχειρα μερικούς εν ενεργεία Μητροπολίτες, καθώς και την ιστοσελίδα της Ι.Μ. Θεσσαλονίκης, που κάνει λόγο για την προώθηση του «Ορθόδοξου(;) Ελληνοχριστιανικού πολιτισμού».  Και τίθεται το ερώτημα, αν με όλα αυτά ισχύει το «Ουκ έστι Έλλην ου Σκύθης ου Ιουδαίος… πάντες εις εσμέν».

Ως γνωστόν, οι Πατέρες έλεγαν ότι το «εθνικιστικό σαράκι» και ο «σωβινιστικός οίστρος», καταπώς το αποκαλούσε ο π. Επιφάνιος Θεοδωρόπουλος εμφατικότατα, είναι χαρακτηριστικά προχριστιανικά, των εθνικών και των παγανιστών. Αυτό σημαίνει πως όταν υπάρχει μια καταγωγή από κάποιο έθνος που τίμησε περισσότερο τον Θεό ή είχε σημαντικά επιτεύγματα σε κάποιους όντως σημαντικούς τομείς, αυτό συνεπάγεται απλώς μεγαλύτερη ευθύνη και όχι αξιωσύνη. Διότι «ο Θεός μπορεί να εγείρει από τις πέτρες απογόνους στον Αβραάμ». Και «εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Ομοίως και για εμάς.

Όπως υπάρχει και υπήρξε εντονότατος εθνομηδενισμός εκτός, διότι αυτό προωθεί το παγκόσμιο σύστημα, έτσι εντός της Εκκλησίας ενδημούσε παλαιόθεν ο «σωβινιστικός οίστρος». Στις εορτές των Αγίων, όλων των Αγίων από όλα τα έθνη, από τον Μέγα Βασίλειο έως… τον Άγιο Αχμέτ τον εξ Αγαρηνών, παρατηρούμε πως εορτάζονται με τις επίσημες σημαίες του ελληνικού και του «βυζαντινού» κράτους, και πως στις λιτανείες Αγίων ενίοτε κάνει το μουσικό πρόγραμμα και η… στρατιωτική μπάντα!!! Σε εκκλησιαστικούς ραδιοσταθμούς υπάρχουν αποκλειστικώς πολυήμερα και πολύωρα αφιερώματα σε όλες τις ποικίλες, γνωστές ή λιγότερο γνωστές, εθνικές εορτές, ενώ το ημερήσιο πρόγραμμα κλείνει με πατριωτικά θούρια και εμβατήρια που μιλάνε για το πώς η Μακεδονία «έδιωξε τους Βούλγαρους(Βάρβαρους) και ελεύθερη είναι τώρα». Στον εκκλησιαστικό χώρο, έτσι, καυχώμαστε για τους –μεταξύ Ορθοδόξων αδελφών, ίσως και χειρότερα από εμφύλιος- βαλκανικούς πολέμους, που ήσαν, όπως κυνικά λέμε, «οι πιο κερδοφόροι» πόλεμοι, ενώ ο Παπαδιαμάντης, που «τοις χείλεσι τιμώμεν», ήταν εναντίον τους, παρ’ότι αναγνώριζε βέβαια την βοήθεια που χρειαζόταν το «δούλον γένος», από τους Βούλγαρους εξαρχικούς -καθώς το αναφέρει και ο Καργάκος στην «πολιτική σκέψη του Παπαδιαμάντη» (εκδόσεις Αρμός). Η Θεσσαλονίκη, ούτως ή άλλως, από την φοβερή τουρκική τυραννία απελευθερώθηκε θαυματουργικά, όπως αναφέρει και η γνωστή βυζαντινολόγος κ. Αρβελέρ στο τελευταίο της βιβλίο, έπεσε σαν ώριμο φρούτο. Με λίγα λόγια, έχουμε ενδοεκκλησιαστικώς θαυμάσια αφομοιώσει τον νεωτερικό εθνικισμό και την εθνική απομόνωση της εποχής του Διαφωτισμού και, ειδικότερα, αστικού γαλλικού Διαφωτισμού, ενώ καμωνόμαστε τους ένθερμους Ρωμηούς.

Είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι δεν βρίσκεται εύκολα λόγος των μεγάλων Πατέρων σχετικά με το «βυζαντινό» Κράτος και την επιβίωσή του, δεν βρίσκεται λόγος «πατριωτικός», αν και θα μπορούσε να βρεθεί. Ο ιερός Χρυσόστομος, όπως έχει παρατηρηθεί, είναι σαν να το αγνοεί. Πολλοί εκκλησιαστικοί άνθρωποι, όταν θέλουν να επικαλεστούν κάτι παραδοσιακό για τα πατριωτικά χρέη, αναφέρουν ένα λόγο που είπε ο Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων περί φιλοπατρίας, ή ένα λόγο (περί κοινής μητέρας, που είναι η πατρίδα) που είπε κάποτε ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος. Απεναντίας, για τα ζητήματα τα λεγόμενα κοινωνικά και κοινωνικής δικαιοσύνης, οι Πατέρες –λ.χ. ο Χρυσόστομος- μιλάνε συνεχώς, είναι από τα πιο συχνά θέματα των ομιλιών τους, όπως αναφέρει κάπου και ο π. Γ. Μεταλληνός.   Αλλά για το πώς επιτεύχθηκε η άρση της κοινωνικής αδικίας νομοθετικώς σε ένα βαθμό στην σύγχρονη εποχή, τα στόματα των εν λόγω Μητροπολιτών και των εκκλησιαστικών σταθμών δεν έχουν συνήθως πολλά πράγματα να πουν. Έτσι, πολύ φοβάμαι πως μπορεί να μοιάζουν πολύ σε διάφορους ακροατές με τα γνωστά κηρύγματα της χρυσής εποχής του μετεμφυλιακού Κράτους.

Κατά την ταπεινή γνώμη μου, αυτό που θέλουμε να επιτύχουμε στον τομέα τον εθνικό, για να επιτευχθεί όντως, θα έπρεπε να είναι ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΈΝΟ, να είναι σωστά ιεραρχημένο(η εθνικότητα ιεραρχημένη στην υπερεθνικότητα και την οικουμενικότητα), να μην εκτρέπεται στους γνωστούς εθνικούς απομονωτισμούς και μιλιταρισμούς, παράλληλα πάντα με την ιδεολογία της εξάρτησης από το παγκόσμιο σύστημα(να μείνουμε για πάντα στην Ε.Ε., την ΟΝΕ κλπ.). Η μονοθεματικότητα και οι εξαλλοσύνες απωθούν, τόσες δεκαετίες μετά…

Έτσι, δεν έχουμε ελληνοχριστιανισμό ή κινεζοχριστιανισμό ή σερβοχριστιανισμό, αλλά έχουμε ένα, Ορθόδοξο Χριστιανισμό με αδέλφια/μέλη από όλα τα έθνη του κόσμου. Όπως το λέει κάπου και ο γνωστός φιλόλογος Σ. Κάργακος, αυτός μπορεί να εμφανίζεται με μορφή-ένδυμα την ελληνική κουλτούρα(φιλοσοφικοί όροι κ.λπ.), και γενικώς με διάφορες μορφές, διότι προσλαμβάνει το εκάστοτε ανθρώπινο στοιχείο, ελληνικό ή οποιουδήποτε έθνους ή προσώπου, και το αφθαρτοποιεί, το εξαγιάζει, το χρησιμοποιεί στο μέτρο που μπορεί, για να εκφράσει τα διάφορα θεϊκά πράγματα. Οι Καππαδόκες Πατέρες και ειδικά ο Μ.Βασίλειος μιλώντας για την –κορυφαία, αλλά ως ανθρώπινο, οπότε ατελές και επισφαλές, δημιούργημα- αρχαία ελληνική γραμματεία, ήθελαν να προστατέψουν κάποιους νέους που την μελετούσαν και δεν τους προέτρεπαν απαραίτητα σε αυτήν(δηλαδή την μελέτη), ως κάτι που δεν μπορούσαν να χάσουν. Ακόμη, ειπώθηκε από τον Πατρολόγο Στ. Παπαδόπουλο, ότι ο Μ. Βασίλειος έκανε «θεολογία του κάλλους», διότι και η έξωθεν ελληνική παιδεία κάνει ομορφότερο –όχι ουσιωδέστερο- τον λόγο, όπως τα φύλλα ομορφαίνουν, αλλά και προστατεύουν(δια της γνώσεως των έξωθεν πρεσβευόμενων), το άνθος. Η απόκτηση γνώσεων είναι βέβαια γενικώς κάτι καλό και πολύ καλό, όταν δεν αυτονομείται από την «εν Χριστώ ζωή», αλλά γενικώς η παιδεία και όχι αποκλειστικώς. Ας πούμε, λέγεται ότι ο Άγ. Ιουστίνος Πόποβιτς διάβασε πάρα πολύ τον Ντοστογιέφσκι και ήρθε σε επαφή με όλα τα θεμελιώδη «καυτά προβλήματα» της ανθρωπότητας, μέσα από το έργο του…

Advertisements

Ετικέτες: , , , , , , , , , , ,

3 Σχόλια to “Σημειώσεις για το θέμα των σχέσεων ελληνισμού-Ορθοδοξίας”

  1. γρηγόρης στ. Says:

    Καλημέρα, Φιλαλήθη! Μεγάλο θέμα ανοίγεις, το οποίο σχετίζεται όμως αναπόδραστα και με τον θεσμικό και ιστορικό ρόλο της ορθόδοξης εκκλησίας διαχρονικά, τη διάχυση, πρόσληψη και όσμωση των νεωτερικών αντιλήψεων (λ.χ. το έθνος), αλλά και τη διαμόρφωση ιδεολογημάτων όπως πχ. ο «ελληνοχριστιανισμός».

  2. erkebrad Says:

    Γεια σου Φιλαλήθη. Όπως έγραψα πριν μερικές ώρες σε κάποιο γνωστό μέσο «κοινωνικής δικτύωσης», ξαναβλέπω μετά από καιρό το ιστολόγιό σου. Πραγματικά πολύ ενδιαφέρον το θέμα αυτό τόσο από τη χριστιανική πλευρά όσο και από την κοσμική.

    Όσον αφορά την πρώτη, κατά τη γνώμη μου η εκκλησία οφείλει να μην αποθαρρύνει την αυτοδιάθεση των εθνών και την ανεξάρτητη ανάπτυξή τους. Η ιστορία του πύργου της Βαβέλ με μια ρηχή θεώρηση φαντάζει παράλογη αλλά δείχνει σε κάθε πιστό ότι η ποικιλία γλωσσών και πολιτισμών είναι θείο θέλημα και σε τελική ανάλυση ένας τρόπος η αμαρτία και η τυραννία να μη «διαχέονται» εύκολα, ένα αναγκαίο κακό όπως ο θάνατος που εξασφαλίζει τη θνητότητα του κακού. Ο θεός έδωσε κατά τους πιστούς στον άνθρωπο την πολυγλωσσία αλλά του έδωσε και μεταφραστές για να την ξεπεράσει και κυρίως του έδωσε το χάρισμα της γλωσσολαλίας μέσω του αγίου πνεύματος. Τέτοια ζητήματα θα έπρεπε να είναι λυμένα από τους χριστιανούς.

    Το πρόβλημα είναι όταν η εκκλησία δρα σαν ομάδα συμφερόντων, εξουσιαστικός πυλώνας ή συνοδοιπόρος του κράτους και προδίδει τον ίδιο της τον προορισμό όπως τον αντιλαμβάνονται οι πιστοί ευλογώντας πολέμους ή τυραννικά καθεστώτα. Ούτε υπερεθνικισμός ούτε κοσμοπολιτισμός, για να το θέσω απλά. Και τα δύο είναι συμπτώματα εξουσιαστικής επιθυμίας (στην πρώτη στο πλευρό ενός κράτους, στη δεύτερη από μόνη της) ή πιο απλά υπερηφάνειας, που φαίνεται τελικά να είναι η μεγαλύτερη αμαρτία. Η στάση της εκκλησίας στην Τουρκοκρατία ήταν ακριβώς αυτή. «Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ». Η επανάσταση και η απελευθέρωση είναι κοσμική υπόθεση, άλλο αν η πίστη στο θεό επικλήθηκε ακόμα και από μεγάλους άνδρες όπως ο Κολοκοτρώνης.

    Όσον αφορά αυτή την κοσμική υπόθεση, δημιουργεί σημαντική πνευματική σύγχυση το σχήμα «Έλληνας = απόγονος των αρχαίων». Πουλούσε και πουλάει, δε λέω. Η αυτογνωσία όμως, η επανεκτίμηση του ρωμαίικου παρελθόντος, δεν αφαιρούν αλλά προσθέτουν και κυρίως καθησυχάζουν τους αταβιστικούς φόβους αρκετών για ο,τιδήποτε δε φαίνεται να έχει τύποις αρχαιοελληνικές ρίζες πχ λέξεις, φαγητά, ολόκληρα κομμάτια του έθνους πχ Αρβανίτες, τα οποία παρόλα αυτά μπορούν να χαρακτηριστούν ελληνικά. Άλλο να είναι κάτι εθνικά ελληνικό, άλλο να είναι πολιτικά (κρατικά) ελληνικό – ελλαδικό, άλλο να είναι κάτι αρχαιοελληνικό και κυρίως άλλο να είναι κάτι ΜΟΝΟ ελληνικό. Όταν τα τέσσερα αυτά γίνονται ένα ενώ δεν ταυτίζονται, η ψυχή διχάζεται και οι στραβοστομίες περί «σλαβαλβανότουρκων» από άτομα που ισχυρίζονται ότι δεν κόπτονται για την καταγωγή δίνουν και παίρνουν.

  3. philalethe00 Says:

    @γρηγόρης στ.
    Έτσι ακριβώς, Γρηγόρη… Μεγάλα θέματα, διότι η εκκοσμίκευση απαιτεί την ακριβή κατάδειξή της…Καλή συνέχεια στην Σαρακοστή!

    @erkebrad
    Έτσι είναι, όπως τα αναφέρεις… Στην περίπτωση ενός δίκαιου πολέμου, είναι θέμα της συνείδησης του καθενός πώς θα δράσει, έλεγε και ο γέροντας Παϊσιος και πώς δρα η Εκκλησία όταν δύο παιδιά του Θεού είναι ΔΕΔΟΜΈΝΟ πως έρχονται ήδη να μαλώσουν και το ένα επιτίθεται απρόκλητα…

    Ο Θεός κάλεσε όλους τους ανθρώπους μέσω της Πεντηκοστής και ένωσε τους ανθρώπους των πολλών γλωσσών σε ένα «έθνος άγιον», που είναι η Εκκλησία κατά τον Απ. Πέτρο, αλλά αυτό δεν ακυρώνει τα ήδη υπάρχοντα έθνη, αλλά τα ιεραρχεί, τα συνάπτει και τα ενώνει, ας πούμε, ιεραρχικά στην νέα αυτή πραγματικότητα…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: