Για την οπισθοδρόμηση στα «ορθολογιστικά φώτα» του 18ου αιώνα(μέρος Α’)

by

Θα ομολογήσουμε καταρχάς πως έχουμε τόσο παράξενα καταχρασθεί αυτές τις λέξεις, πρόοδος του διαφωτισμού, σύνταγμα, ελευθερία, ισότητα, ώστε να απαιτείται θάρρος σήμερα για να τις χρησιμοποιήσουμε με μια λογική έννοια. Τα πιο φρικτά εγκλήματα, οι πιο ολέθριες θεωρίες έχουν διαπραχθεί, έχουν εξαπλωθεί στο όνομα του διαφωτισμού.  Η γελοιότητα και η φρίκη έχουν συνδεθεί μ’αυτές τις φιλοσοφικές φράσεις, που δίχως μέτρο έχουν προφέρει λιβελογράφοι και δολοφόνοι. Σφαγιάστηκαν οι λευκοί, για να αποδειχθεί η αναγκαιότητα να απελευθερωθούν οι μαύροι· χρησιμοποιήθηκε η λογική για να εκθρονίσει τον Θεό· και η τελειοποίηση του ανθρώπινου είδους μας έκανε να κατεβούμε χαμηλότερα κι από το επίπεδο του κτήνους (Chateaubriand, σκέψεις και αφορισμοί, σ.127).

Σας έχω πει, όπως νομίζω, ότι τον τελευταίο καιρό αφιερώνω κάποιον χρόνο να διαβάσω γαλλικά, έτσι είχα την ευκαιρία να έρθω σε επαφή με κάποια πολύ σημαντικά, και συν τοις άλλοις ωφέλιμα, κείμενα σε αυτήν την γλώσσα. Ως γνωστόν, κατά τον 18ο αιώνα, λόγω της «καθαρά ορθολογικής φιλοσοφίας του (18ου αιώνα)»(Μπερντιάεφ), θεωρείτο σε παραδοσιακούς κύκλους της Ρωμηοσύνης ότι «αθεΐζουσιν οι εν Φραγγία(=Γαλλία) σπουδάζοντες». Διότι, εύλογα, από εκεί τότε ερχόταν, ένα φιλοσοφικό ρεύμα που αυτοαποκλήθηκε Διαφωτισμός, που δεν είχε, βέβαια, σχεδόν ποτέ αθεϊστικό χαρακτήρα, αλλά απλώς αντικαθολικό, πλην, όμως, είχε μια γνωσιολογική αφετηρία που η Δύση παραδεχόταν από τον Μεσαίωνα(πρβλ. νεοβαρλααμισμός) και, επίσης, είχε χάσει την ιεράρχηση μεταξύ ανθρώπινης και «κατά Θεόν φιλοσοφίας»*.

Ο Σατωμπριάν θεωρείται ευρέως ως ο μεγαλύτερος άνδρας των "γραμμάτων και των τεχνών" της Γαλλίας του 19ου αι., ένας ακραιφνής αντιαστός και Χριστιανός Ρομαντικός.

Αλλά, όπως είδα εγώ μέσα από την σχετική μελέτη, και όπως μπορεί να δη ο όποιος μελετητής και όπως, τέλος, παρατηρείται γενικώς, από τις αρχές- αρχές του 190υ αιώνα (ας πούμε, το 1802), έχουμε μία τεράστια αναλαμπή του καθολικισμού. Έχουμε φαινόμενα τόσο χαρακτηριστικά και καταδεικτικά τούτου όπως τα παρακάτω αναφερόμενα…

1)Το 1800-1802 γραφεται και εκδίδεται όλο το μνημειώδες έργο του Φρανσουά-Ρενέ Σατωμπριάν που λέγεται «Το πνεύμα του Χριστιανισμού»(«Le Genie du Christianisme») που περιλαμβάνει και τα δύο επεισόδια Ρενέ και Αταλά. Εκεί μιλάει για το πώς τα πάθη, οι καημοί θα λέγαμε, της ανθρώπινης καρδιάς και η φύση εναρμονίζονται απολύτως με τον Χριστιανισμό(«la religion chretienne», όπως γράφει κάπου).

2)Ο Ναπολέων Βοναπάρτης ανακηρύσσεται βασιληάς το 1804(1804-1789=15), διακηρύσσοντας και διατρανώνοντας την «συμφιλίωση της επανάστασης με την εκκλησία(=γαλλικός παπισμός)» και «την επιστροφή στην αγία θρησκεία των πατέρων».

3)Αναδύονται τεράστιες μορφές όπως ο Lamennais ή ο «μεγάλος αντιδραστικός» Ζοζέφ ντε Μαιστρ. Ο Λαμενέ θα γράψει το «Paroles d’un croyant»(=λόγια ενός πιστού), όπου και θα υποστηρίξει, ότι ο Χριστιανισμός πρεσβεύει αποκλειστικώς την δημοκρατία(πράγμα που ισχύει, αν μιλάμε για την πιο πλατιά και βαθιά δημοκρατία, όπως λέει κάπου και ο π. Μεταλληνός, δηλαδή για ένα πολιτικό εξισωτισμό), δείχνει, μαζί με άλλους, πώς όλες οι δημοκρατικές αρχές προέρχονται από τον Χριστιανισμό και αποκαλύπτει τις συνωμοσίες των βασιληάδων και των μοναρχικών(Μποσυέ κ.α.). Αυτά, και όχι μόνο, έχουν ως αποτέλεσμα αυτό που θα ισχυριστεί ο πρώιμος Ορθόδοξος Μπερντιάεφ, ότι «ο καθολικισμός του 19ου αιώνα είναι ασύγκριτα βαθύτερος από τον καθολικισμό του 17ου και του 18ου«.

Πολύ όντως νηφάλια μελέτη επί του φαινομένου του "διαφωτισμού"

Καταλαβαίνουμε μετά από όλα αυτά, ότι στην Γαλλία των αρχών του 19ου αιώνα, είχαν ήδη νικηθεί τα (αστικά) διαφωτιστικά ιδεώδη, ή μάλλον είχαν υπερβαθεί προς κάτι (θεωρούμενο ως) ανώτερο -γεγονός αναμφισβήτητο, που, αν ήμασταν της «φιλοσοφίας της προόδου» θα έπρεπε να μας προξενή σίγουρα μεγάλη αμηχανία . Ο Σατωμπριάν θεωρούσε, ότι η Γαλλική Επανάσταση είχε προέλθει από κάποιες θαυμάσιες θεωρητικές αρχές, όπως την ελευθερία και την ισότητα, αλλά και μία τεράστια διαφθορά των ηθών· αυτό φαινόταν στο πόσο μισαλλόδοξη υπήρξε η «Επανάσταση», οπως και η θρησκεία του Λόγου, απέναντι στον Χριστιανισμό, στο πόσα και πόσο φρικαλέα, ιδιαίτερα την περίοδο του Μεγάλου Τρόμου(1793 και εξής), εγκλήματα είχαν γίνει στο όνομα των αρχών αυτών και του Διαφωτισμού

*όπως λέει ο Άγ. Αθανάσιος Πάριος στην «αντιφώνησιν» του, ένα από τα πλέον αγαπημένα βιβλία του μεγάλου Φώτη Κόντογλου, όπως μας αναφέρει ο φίλος του καθ. Φιλοσοφίας  στην Αμερική Κ. Καβαρνός στον οποίον το σύστησε.
Advertisements

Ετικέτες: , , , , , , , , ,

17 Σχόλια to “Για την οπισθοδρόμηση στα «ορθολογιστικά φώτα» του 18ου αιώνα(μέρος Α’)”

  1. agapi+ Says:

    🙂 mou aresei poly ayto το “Paroles d’un croyant»!!!!!!!!!!!!!!!

    s’euxaristoume poly fil!
    makari na eimastan konta na diavazame mazi gallisti!

    🙂

    na mathainei kai na symplirwnei o enas ton allon!
    esy ksereis pio polla se ola!
    opote egw tha eimai H kerdismeni!

    🙂

  2. philalethe00 Says:

    @agapi+
    Ευχαριστώ! Και καλημέρα και πάλι! Ναι, πρόκειται για μια ωραία ιδέα… 🙂 Προς το παρόν, μιλούμε με μια φίλη που ήδη έχει δύο κορυφαία πτυχία(!) και τις προάλλες έκανα μια απέλπιδα προσπάθεια να της απαντήσω για το βιβλίο του Παναγιώτη Κονδύλη που διάβαζε γαλλιστί -σκηνές απείρου κάλλους… 🙂

  3. agapi+ Says:

    🙂
    ti einai kale ta koryfaia ptyxia!?!
    🙂

  4. philalethe00 Says:

    @agapi+
    Πτυχία του πανεπιστημίου της Σορβόννης, Ι, ΙΙ και ό,τι άλλο, εν πάση περιπτώσει, υπάρχει… 🙂

  5. agapi+ Says:

    🙂 diladi osoi exoumne Sorbonne I,II,III eimaste koryfaioi??????!!!!!

    bisous Sorbonniene!alors!!!!!!!!!!!!!

  6. agapi+ Says:

    o gerontas Porfyrios Htan agrammatos kata kosmon,
    omws logw tis megalis tapeinwsis tou,Htan egrammatos en Agiw
    Pneymati+

    H TAPEINWSH SWZEI.
    H YPERHFANEIA -OXI.

  7. philalethe00 Says:

    @agapi+
    Γεια και χαρά…

    Ο γέροντας Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης ήταν καλλιεργημένος εξαιρετικά κατά κόσμον, όπως λέει ένα πνευματικό του παιδί στο «ανθολόγιο συμβουλών» του, που διαθέτω, «διάβαζε επί παντός επιστητού». 🙂

    Αυτός που ήταν αγράμματος κατά κόσμον σύγχρονος Άγιος ήταν ο γέροντας Παΐσιος ο Αθωνίτης, επίσης ο παπά- Νικόλας ο Πλανάς.

    Χαίρε! 🙂

    • agapi+ Says:

      den spoudase tipota ennow….
      ayto kserw….

      • philalethe00 Says:

        Καλημέρα! Εννοείς στο πανεπιστήμιο; Αυτό ναι, ίσως. Πάντως, δεν έχει (μεγάλη) σημασία. Μην ξεχνάμε, επίσης, ότι πλην της αυτομόρφωσής του, σπούδασε και μουσική(του χρειάστηκε για το μοναστήρι, νομίζω) και μελισσοκομία.

  8. agapi+ Says:

    🙂 φυσικα ΚΑΙ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΚΑΜΙΑ ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΜΕΝΑ
    ΚΑΙ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ,ΦΙΛ.
    ΣΥΓΝΩΜΗ-
    απλα εσυ εχεις κολλησει στο θεμα των πτυχιων και ολο λεσ για ατομα με τοσα πτυχια και τοσες γνωσεισ και τοσες και τοσες επιτυχιες στα γραμματα.
    ΟΛΑ ΟΣΑ ΓΡΑΦΕΙΣ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΟΤΙ ΕΚΤΙΜΑΣ ΤΟΝ ΜΟΡΦΩΜΕΝΟ
    ΠΟΛΥ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΜΟΡΦΩΤΟ.
    σου εγραψα πολλες φορεσ και ειδα πωσ απαντας σε αλλουσ που κανουν επιδειξη γνωσεων και πως απαντασ σε μενα που καθε φορα τονιζω την αγραμματοσυνη μου,

    ΕΥΛΟΓΗΣΟΝ
    ΑΝ ΚΑΝΩ ΛΑΘΟΣ ΣΥΓΧΩΡΑ ΜΕ
    ΟΜΩΣ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΕΩΣ ΘΑ ΔΕΙΣ ΠΩΣ ΔΕΝ ΕΧΩ ΑΔΙΚΟ….
    ΣΥΓΧΩΡΑ ΜΕ.
    ΕΙΜΑΙ ΚΑΙ ΧΑΖΗ.

  9. philalethe00 Says:

    @agapi+
    Καλησπέρα! 🙂 Εννοώ, δεν έχει σημασία πού απέκτησε τις γνώσεις. Όλοι οι Πατέρες, για να σου πω κάτι που μάλλον δεν ξέρεις, αναφέρουν, ότι η απόκτηση καλλιέργειας, εγγραμματοσύνης, είναι το πρώτο από τα ενθαδικά(=μη-πνευματικά) αποκτήματά μας, από τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο ως τον Άγιο Αθανάσιο τον Πάριο. Και ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος είπε ειδικότερα «ουκούν ατιμαστέον την παίδευσιν, επεί ούτω δοκεί τισίν». Με άλλα λόγια, δεν ισχύει, ότι δεν πρέπει να τιμούμε την παίδευση(χριστιανική + «θύραθεν» ομοίως, όπως εξηγεί παρακάτω), επειδή έτσι φρονούν ορισμένοι, τους οποίους, λέει, πρέπει να θεωρούμε «σκαιούς και απαίδευτους», δηλαδή αγροίκους και αγράμματους. 🙂

    Δεύτερον, δεν έχω κολλήσει στο θέμα των πτυχίων και τόσο· απλώς υπάρχουν στιγμές που και αυτά πρέπει να τονιστούν. Μάλιστα, πρέπει να πω, ότι έχω γράψει και παλαιότερα στο ιστολόγιο, ότι θεωρώ (απόλυτη) ουτοπία των ουμανιστών του 18ου αιώνα, να λένε, ότι «είναι ζήτημα παιδείας» (η προκοπή της κοινωνίας) και λοιπά χαζά. 🙂

    Δεν έχεις καταλάβη καλά τα πράγματα. Την ημέρα της κρίσεως δεν είσαι εσύ που θα μας κρίνεις, έτσι δεν είναι; 😀

    Έρρωσο και να είσαι ευλογημένη.

    • agapi+ Says:

      TO NA ANAFEREI KAPOIOS KAPOIO GEGONOS
      DEN EINAI OUTE KRISH-OYTE KATAKRISH….
      LEW=
      VREXEI XWMA.
      EINAI ANAFORA GEGONOTOS.
      DEN EIPA kakws vrexei xwma-oyte oti o oyranos einai kakos-
      ayto tha Htan krisi,.

      ok?
      na eimaste safeis kai logikoi….
      EYLOGHSON+

  10. agapi+ Says:

    FYSIKA KAI DEN EIMAI egw,
    apla to anaferw dioti tineis na ksehnas tin imera tis krisews
    kai feresai-kapoies fores-san sofos gerontas.
    EYLOGHSON 🙂

    DEN YPOTIMW KAMIA EKPAIDEYSH-
    ALLA DEN THN YPERTIMW KIOLAS,
    DEN EXEI KAMIA AKSIA GIA THN SWTHRIA THS PSYXHS
    TO AN KSERW GALLIKA H AN EXW OLA TA SORBONNE!
    OK?
    POLLOI POU DIAVAZETE OLOKLHRES VIVLIOTHIKES
    EXETE KSEHASEI PWS MONO H EMPRAKTH AGAPH
    PROS OLOUS-OLES TIS PSYXES-ADIAKRITWS
    THA MAS SWSEI….
    MONO H AGAPH.
    OLA TA ALLA EINAI AXRHSTA GIA THN EISODO MAS STON PARADEISO.
    KALES OI GNWSEIS KAI TA PTYXIA
    ALLA AYTA POLLES FORES SE KANOYN YPERHFANO-ALLAZONA
    EGWISTH KAI XANEIS TO DROMO.

    EYLOGHSON+
    EYXARISTW.
    🙂
    AN DEN AGAPOUSA THN PSYXH SOU
    DEN THA SOU MILOUSA ETSI,
    AN SE KOLAKEUW KAI TREFW THN FILAYTIA KAI TON EGWISMO SOU
    DEN SE AGAPW EK KYRIW+
    TELOS!
    🙂

  11. philalethe00 Says:

    @agapi+
    Καλώς. Αυτά που λες είναι αποδεκτά, αν και γνωστά. Ο Άγιος Αθανάσιος ο Πάριος και οι Πατέρες αναφέρουν, ότι η γνώση είναι αφ’ εαυτής της ηθικώς ουδέτερη και έχει σημασία το πώς χρησιμοποιείται, ώστε να πάρη θετικό ή αρνητικό πρόσημο. Πλην, όμως, αυτό δεν αναιρεί αυτά τα όσα Πατερικά είπαμε πριν περί του κάλλιστου αποκτήματος.

    Πρέπει πρώτα πριν μιλήσουμε ή πράξουμε κάτι να δούμε αν η ψυχή μας έχει αφορμή κάποιο κίνητρο άλλο από αυτό που θέλουμε να προβάλουμε εκάστοτε, για να δικαιολογηθούμε… Αυτό το λέω και από τις προσωπικές μου αμαρτίες.

    Τέλος, να μην συγχέουμε τα στοιχειώδη με ό,τι άλλο. Όλοι οι Χριστιανοί, όταν μιλάνε για το σωστό και το αληθές,(πρέπει να) ακούγονται σαν σοφότατοι γέροντες… 🙂 Αυτό δεν είναι μέρος του «φωτός του κόσμου» και «άλατος της γης» που πρέπει να είμαστε;

    Έρρωσο, και θα τα ξαναπούμε…

    • agapi+ Says:

      🙂 KAI OSA GRAFEIS ESY KAI OI ALLOI EINAI GNWSTA….

      OMWS TO POIOS PRATTEI TI EXEI SHMASIA.
      ALLO H THEWRIA-ALLO H PRAKSH?

      TI THA PEI ERRWSO?
      PLIZ GRAFE PIO APLA OTAN APEYTHINESAI SE MENA…..
      PLIZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZZ !!!
      🙂
      O XRISTOS MAS MILOUSE APLA….REMEMBER?! 🙂
      MERCI!

  12. Για την οπισθοδρόμηση στα “ορθολογιστικά φώτα” του 18ου αιώνα(μέρος Γ’) « Ιστολογιακόν σημειωματάριον φιλαλήθους/philalethe00 Says:

    […] Από philalethe00 Στα δύο προηγηθέντα μέρη (πατήστε εδώ ή εδώ) , μιλήσαμε, εν συνόψει, για δύο εξαιρετικά σημαντικές […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: