Δύση και Χέρτσεν(2):αδιέξοδα της Δύσης, ορθολογισμός, επιφανειακότητα και η δυτική αντίδραση

by

Στο προηγούμενο, είπαμε για την Δύση και πόσο αυτή απογοήτευσε τον μέγιστο δυτικόφιλο φιλόσοφο Alexander Herzen. Πράγματι, αυτή ήταν πολύ μακρϋά από την ρωσσική αντίληψη.  Κύριο γνώρισμα της Δύσης είναι, για πάρα πολλούς μεγάλους, η επιφανειακότητα, η επιπολαιότητα(το ίδιο είναι). Αυτό συνήθιζε να το λέει ο μέγιστος της παρ’ημίν λογοτεχνίας και δοκιμιογραφίας, ο κυρ Φώτης Κόντογλου. Αλλά το έλεγαν και πάρα πολλοί άλλοι, μεταξύ των οποίων ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι στον συγγραφέα Μελχιόρ ντε Βογκέ. Αυτό το γνώρισμα έχει, όντως, ο ρηχός ρασιοναλισμός(«ορθολογισμός»).

Οι εν Ελλάδι ενστερνισθέντες αυτήν την φιλοσοφία κατηγορούν τους υπολοίπους ως ανορθολογιστές. Βέβαια, όπως έχουμε ξαναπεί και όπως έλεγε ο Νικολάι Μπερντιάεφ στο τελευταίο του βιβλίο, αυτό είναι ένα δίπολο που αφορά την Δύση.  Το ίδιο ισχύει και για ένα άλλο δίπολο. Το μαρξιστικό και λενινιστικό του «ιδεαλισμού-υλισμού». Και στις δύο περιπτώσεις, οι δημιουργοί αυτών των σχημάτων ισχυρίζονται, ότι δεν μπορεί να υπάρξει τίποτα άλλο πέραν αυτών. Το πρόβλημα, όμως, είναι, ότι αυτό απέχει υπερβολικά πολύ από την πραγματικότητα. Παραδείγματος χάριν, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε κάποιες φιλοσοφίες που χαρακτηρίζονται ιρασιοναλιστικές, δηλαδή, ας πούμε, ανορθολογιστικές. Παράδειγμα είναι η σύγχρονη, του 20ου αιωνα, φιλοσοφία της ζωής που συνδέθηκε πολύ με τον μέγιστο Γάλλο φιλόσοφο Ανρί Μπερξόν. Άλλη είναι ο βιταλισμός του Φρειδερίκου Νίτσε. Αυτές επεφύλασσαν μία τελείως απορριπτική στάση απέναντι στην αναλυτική μέθοδο, δηλαδή αυτή του «ορθού λόγου», ως οργάνου γνώσεως. Ο Μποχένσκι στο έργο του για την σύγχρονη ευρωπαϊκή φιλοσοφία(μτφ. Χρ. Μαλεβίτση, εκδ. Δωδώνη) προσθέτει σε αυτούς και τον Κίρκεγκωρ(Soren Kierkegaard), που είναι ο πατέρας του υπαρξισμού.

Μπερξόν: ανορθολογιστής, μέγιστος Γάλλος φιλόσοφος του 20ου αι.

Γεγονός, όμως, είναι, ότι στην  Ευρώπη, όλα αυτά τα ρεύματα υπήρξαν μία κατακραυγή κατά του ορθολογισμού που πάγωσε όλα τα αισθήματα, που πάγωσε την παιδική εμπιστοσύνη και αθωότητα που ξεχείλιζε και υπερεξεχέετο μεταξύ των ανθρώπων στις προνεωτερικές δυτικές κοινωνίες, όπως το αναφέρει με τόση βαθιά και, θα έλεγα, ιερή αισθηματικότητα ο Novalis στο εμβληματικό για τον γερμανικό/ευρωπαϊκό Ρομαντισμό δοκίμιό του «Η Χριστιανοσύνη ή, άλλως, Ευρώπη». Και, το γνωρίζουμε πολύ καλά, η υπερβολή σε κάτι προκαλεί την αντίθεση και την αντίδραση, την άμετρη και όχι την σύμμετρη.

Μάιστερ Έκχαρτ

Ιδιαίτερα, σε αυτήν την συνάφεια, είναι πολύ σημαντικό να σημειωθή αυτό που έλεγε ο Μπερντιάεφ στο «Για την κοινωνική ανισότητα(Επιστολές για την κοινωνική φιλοσοφία σε ανθρώπους που δεν με αγαπούν)» το 1918: οι Ρώσσοι είναι είτε αποκαλυπτικοί είτε μηδενιστές, οι Γάλλοι είναι είτε δογματικοί είτε σκεπτικιστές, και οι Γερμανοί είναι είτε κριτικιστές είτε μυστικιστές. Πράγματι, λοιπόν, στην Γερμανία, το ορθολογιστικό/αστικό διαφωτιστικό πνεύμα δεν ευδοκίμησε τόσο πάντοτε, κάτι που βλέπουμε και από το ότι ο μόνος, ίσως, σπουδαίος «κλασσικός φιλελεύθερος» είναι ο Λούντβικ φον Χούμπολτ. Επίσης, έχει μία σειρά μεγάλων μυστικών, όπως ο Silesius, ο Μάιστερ Έκχαρτ, στον οποίον αφιέρωσε ένα βιβλίο ο Λόσσκυ, ο ίδιος ο Νοβάλις κπα Ίσως αυτοί ως σήμερα να μας χρησίμευαν, για να πραγματοποιηθεί επαφή με τους Χριστιανούς της Δύσης και ευρύτερα τους Δυτικούς. Αλλά, όσο προβαίνει ο εκδυτικισμός μας -άμεση, γραμμική συνάρτηση του ατομισμού που παρατηρείτε καθημερινά- ίσως μας χρειάζονται και στην προσέγγιση ημών των …Ρωμηών. Δεύτερον, είναι γεγονός, ότι η επιστημονική φιλοσοφία(όχι η φιλοσοφία των επιστημών) ορισμένων διασήμων τείνει στον χυδαίο Υλισμό του …19ου αιώνα.

Αλλά για αυτό θα επανέλθουμε σύντομα, συν Θεώ… 🙂

Advertisements

Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: